Những điểm mới của Luật Báo chí và chế tài pháp lý: Nhận diện rủi ro, bảo vệ đạo đức nghề báo

Tham dự tọa đàm, về phía Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch có đồng chí: Nguyễn Văn Hiếu - Phó Cục trưởng Cục Báo chí; Phạm Thị Kim Oanh - Phó Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả.

Nhà báo Nguyễn Đức Lợi - Phó Chủ tịch Thường trực, Hội Nhà báo Việt Nam; và bà Nguyễn Thị Hải Vân - Giám đốc Trung tâm Bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí, Hội Nhà báo Việt Nam đồng chủ trì tọa đàm.

Tham dự cuộc tọa đàm có đại diện đông đảo cơ quan báo chí trung ương và địa phương. Về phía Báo và phát thanh, truyền hình Nghệ An, có nhà báo Nguyễn Trung Thảo - Phó Giám đốc.

Nhiều điểm mới của Luật Báo chí sửa đổi 2025

Toàn cảnh buổi tọa đàm. Ảnh: Tiến Đông

Tại cuộc tọa đàm, các đại biểu, chuyên gia và đại diện cơ quan báo chí tập trung phân tích những nội dung trọng tâm của Luật Báo chí số 126/2025/QH15 được Quốc hội thông qua ngày 10/12/2025, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Đây là văn bản pháp lý quan trọng, được xây dựng trong bối cảnh hoạt động báo chí đang chuyển dịch mạnh mẽ sang môi trường số, mô hình tổ chức cơ quan báo chí có nhiều thay đổi và yêu cầu về tốc độ, chất lượng, tính chính xác của thông tin ngày càng cao.

Nhà báo Nguyễn Đức Lợi - Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam phát biểu khai mạc tọa đàm. Ảnh: Tiến Đông

Những sửa đổi, bổ sung không chỉ nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý cho hoạt động báo chí mà còn hướng tới xây dựng nền báo chí chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại, phù hợp với yêu cầu chuyển đổi số và sự phát triển của nền báo chí cách mạng Việt Nam.

Ông Nguyễn Văn Hiếu - Phó Cục trưởng Cục Báo chí, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho biết: Luật Báo chí năm 2025 gồm 4 chương, 51 điều, giảm 2 chương và 10 điều so với Luật Báo chí năm 2016; đồng thời có nhiều điểm mới nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý, đáp ứng yêu cầu phát triển báo chí chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại và chuyển đổi số. Trong đó, Luật bổ sung quy định khẳng định “báo chí ở nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là báo chí cách mạng”.

Nhà báo Nguyễn Trung Thảo (ngoài cùng bên trái) - Phó Giám đốc Báo và phát thanh, truyền hình Nghệ An tham dự buổi tọa đàm. Ảnh: Tiến Đông

Luật cũng đã làm rõ nhiều quy định về vị trí, loại hình báo chí; hoạt động báo chí trên không gian số; quyền yêu cầu cải chính của công dân; trách nhiệm của Hội Nhà báo Việt Nam trong xử lý vi phạm đạo đức nghề nghiệp; tổ chức cơ quan báo chí chủ lực đa phương tiện; cơ chế liên kết sản xuất nội dung và các nguồn thu mới của cơ quan báo chí...

Luật Báo chí 2025 đã bổ sung quy định về nền tảng số báo chí quốc gia, công cụ số giám sát hoạt động báo chí trên không gian mạng, đồng thời tăng cường các điều kiện liên quan đến cấp, đổi thẻ nhà báo, hoạt động của cơ quan thường trú, văn phòng đại diện và phóng viên thường trú.

Ông Nguyễn Văn Hiếu - Phó Cục trưởng Cục Báo chí, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, thông tin một số điểm mới của Luật Báo chí năm 2025. Ảnh: Tiến Đông

Đáng chú ý, Luật quy định việc cơ quan, tổ chức, cá nhân sử dụng tác phẩm báo chí của cơ quan báo chí phải có thỏa thuận với cơ quan báo chí theo quy định của pháp luật về sở hữu trí tuệ. Đây là cơ sở quan trọng để bảo vệ sản phẩm báo chí trong bối cảnh tình trạng sao chép, khai thác lại nội dung trên môi trường số diễn ra ngày càng phổ biến.

Đồng thời, bổ sung quy định về việc sử dụng trí tuệ nhân tạo trong hoạt động báo chí. Cơ quan báo chí và tác giả tác phẩm báo chí khi sử dụng hệ thống trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ hoạt động báo chí phải tuân thủ quy định về sở hữu trí tuệ, trí tuệ nhân tạo và đạo đức nghề nghiệp. Điều này đặt ra yêu cầu mới đối với mỗi tòa soạn trong việc xây dựng quy trình kiểm soát nội dung do công cụ số và AI hỗ trợ tạo ra.

Bà Phạm Thị Kim Oanh - Phó Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, phân tích, làm rõ vấn đề bản quyền báo chí trong kỷ nguyên số. Theo đó, sự phát triển của mạng xã hội, công cụ tìm kiếm và trí tuệ nhân tạo vừa tạo thêm cơ hội đưa sản phẩm báo chí đến với công chúng, vừa làm gia tăng nguy cơ xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan.

Bà Phạm Thị Kim Oanh - Phó Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, làm rõ vấn đề bản quyền báo chí trong kỷ nguyên số. Ảnh: Tiến Đông

Thực tế cho thấy nhiều sản phẩm báo chí có thể bị sao chép nguyên văn, khai thác lại hình ảnh, video, đồ họa hoặc cắt ghép nội dung mà không được phép. Khi một sản phẩm báo chí được đầu tư công sức, thời gian và nguồn lực nhưng bị khai thác trái phép, không chỉ quyền lợi của cơ quan báo chí và tác giả bị ảnh hưởng mà còn làm suy giảm giá trị của hoạt động sáng tạo nội dung chuyên nghiệp.

Do đó, các cơ quan báo chí cần chủ động xác lập và bảo vệ quyền tác giả, tăng cường giải pháp kỹ thuật để phát hiện nội dung bị sao chép, xây dựng quy trình xử lý vi phạm và phối hợp với nền tảng số, cơ quan chức năng khi cần thiết. Bảo vệ bản quyền vì thế không chỉ là vấn đề pháp lý mà còn là điều kiện để bảo đảm nguồn lực phát triển bền vững cho báo chí trong môi trường số...

Những quy định mới cho thấy cùng với việc tạo thêm không gian để báo chí phát triển, pháp luật đồng thời yêu cầu cơ quan báo chí và người làm báo nâng cao trách nhiệm trong từng khâu của quá trình sản xuất, xử lý và xuất bản thông tin. Quyền tác nghiệp được bảo đảm phải đi liền với nghĩa vụ tuân thủ pháp luật và trách nhiệm trước công chúng.

Buổi tọa đàm đã ghi nhận nhiều ý kiến góp ý sôi nổi, các tình huống sát thực tế. Ảnh: Tiến Đông

Nhận diện rủi ro và bảo vệ đạo đức nghề báo

Một nội dung xuyên suốt tại tọa đàm là nhận diện các tình huống có thể dẫn đến trách nhiệm pháp lý đối với cơ quan báo chí, người đứng đầu cơ quan báo chí, phóng viên, biên tập viên và những người tham gia quá trình sản xuất nội dung.

Trong thực tiễn tác nghiệp, rủi ro có thể xuất hiện từ những vấn đề tưởng như rất nhỏ như việc một thông tin chưa được kiểm chứng đầy đủ, một con số chưa được đối chiếu, một phát ngôn được trích dẫn thiếu ngữ cảnh, một hình ảnh sử dụng chưa đúng quyền, hoặc cách đặt tít khiến nội dung bị hiểu theo hướng khác với bản chất sự việc.

Nhà báo Lê Trường Giang - Giám đốc Báo và phát thanh, truyền hình Lào Cai trao đổi về vấn đề chi trả nhuận bút đối với tác phẩm báo chí. Ảnh: Tiến Đông

Đặc biệt, trong môi trường số, áp lực về tốc độ và lượt truy cập có thể khiến quá trình kiểm chứng bị rút ngắn. Thông tin trên mạng xã hội cũng dễ trở thành nguồn tham khảo ban đầu của phóng viên, nhưng nếu được sử dụng khi chưa xác minh độc lập, nguy cơ đưa thông tin sai lệch lên báo chí là rất lớn.

Những hành vi như đăng tải thông tin sai sự thật, thông tin chưa được kiểm chứng; xâm phạm danh dự, uy tín, quyền riêng tư, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân có thể làm phát sinh trách nhiệm pháp lý. Tùy tính chất, mức độ và hậu quả, vi phạm trong hoạt động báo chí có thể được xem xét theo các quy định về xử phạt vi phạm hành chính, trách nhiệm dân sự hoặc các quy định pháp luật khác có liên quan.

Buổi tọa đàm là một trong chuỗi hoạt động chuyên sâu do Trung tâm Bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí tổ chức nhằm hỗ trợ các cơ quan báo chí và người làm báo cập nhật quy định pháp luật, nâng cao năng lực nhận diện, phòng ngừa và quản trị rủi ro pháp lý. Ảnh: Tiến Đông

Nhà báo, Tiến sĩ Nguyễn Thị Thu Hà - Trưởng ban Chuyên đề – Khoa giáo, Đài Truyền hình Việt Nam, đề cập trách nhiệm pháp lý của báo chí truyền hình trong bối cảnh các sản phẩm truyền hình ngày càng được phân phối trên nhiều nền tảng. Khi một nội dung được đưa lên môi trường số, phạm vi tiếp cận rộng hơn, tốc độ lan truyền nhanh hơn và những sai sót nếu xảy ra cũng có thể tạo ra tác động lớn hơn.

Đại diện một số cơ quan báo chí Trung ương và địa phương còn chia sẻ kinh nghiệm xây dựng “Bộ lọc quy trình kiểm duyệt nội bộ” để phòng ngừa rủi ro cho nhà báo; vấn đề chế tài pháp lý trong đạo đức nghề nghiệp; nhận diện nguy cơ vi phạm từ những tình huống tác nghiệp thực tế...

Nhiều ý kiến cũng đặt vấn đề về ranh giới giữa quyền được thông tin, quyền tự do báo chí và trách nhiệm đối với xã hội. Người làm báo có quyền tiếp cận, thu thập và cung cấp thông tin theo quy định pháp luật, nhưng quyền đó không đồng nghĩa với việc có thể bỏ qua nguyên tắc kiểm chứng, tính chính xác, tính khách quan và quyền, lợi ích hợp pháp của người khác.

Nhà báo, Tiến sĩ Nguyễn Thị Thu Hà - Trưởng ban Chuyên đề – Khoa giáo, Đài Truyền hình Việt Nam, trao đổi về vấn đề trách nhiệm pháp lý của báo chí truyền hình trong tình hình mới. Ảnh: Tiến Đông

Đặc biệt, trong bối cảnh mạng xã hội trở thành một phần không thể tách rời của hoạt động truyền thông, việc tuân thủ pháp luật cần được đặt trong mối liên hệ chặt chẽ với 10 điều Quy định đạo đức nghề nghiệp người làm báo Việt Nam và Quy tắc sử dụng mạng xã hội của người làm báo Việt Nam. Thông qua việc trao đổi các tình huống thực tế, chương trình góp phần củng cố ý thức trách nhiệm nghề nghiệp, giúp người làm báo nhận diện rõ hơn ranh giới giữa quyền được thông tin, quyền tự do báo chí và trách nhiệm đối với xã hội, đồng thời bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhà báo trong quá trình tác nghiệp.

Có thể thấy, trong môi trường truyền thông số, mỗi tác phẩm báo chí đều có thể tạo ra tác động xã hội lớn. Vì vậy, nhận diện rủi ro pháp lý không phải để người làm báo e ngại tác nghiệp, mà để tác nghiệp chắc chắn hơn, bản lĩnh hơn và có trách nhiệm hơn. Đó cũng là nền tảng để báo chí thực hiện tốt hơn vai trò cung cấp thông tin chính xác, định hướng dư luận và phục vụ lợi ích của xã hội trong kỷ nguyên số.