Nhà lưới, nhà màng ở Nghệ An trước bài toán chống chọi với thiên tai

Mô hình nhà lưới, nhà màng thoái trào

Theo báo cáo của Sở Nông nghiệp và Môi trường, cho đến trước khi 2 cơn bão số 5 và số 10 (năm 2025) vào Nghệ An, toàn tỉnh có gần 2.680 ha rau, củ, quả ứng dụng công nghệ cao, trong đó bao gồm cả diện tích nhà lưới, nhà màng. Sau 6 năm phát triển, đến năm 2025, nhờ mang lại hiệu quả kinh tế nên không chỉ các xã đồng bằng ở các huyện cũ như Diễn Châu, Quỳnh Lưu, Nghi Lộc, Hưng Nguyên, Nam Đàn mà một số xã miền núi thấp vùng Nghĩa Đàn, Đô Lương, Anh Sơn (cũ)… cũng có nhiều nhà lưới, nhà màng với tổng diện tích ước đến 50 ha.

Mô hình dâu tây và nhà lưới ngoài đất bãi sông Lam xã Lam Thành thời điểm đầu của anh Nguyễn Văn Sơn được kỳ vọng rất lớn về hiệu quả kinh tế. Ảnh Tư liệu

Thời gian đầu, nhờ chủ động luân canh nên giá trị trên 1 đơn vị canh tác đạt khá. Khảo sát cho thấy, có thời điểm mỗi ha dưa nhà lưới cho thu hoạch 120-150 tấn, tương đương với doanh thu từ 1 đến 1,5 tỷ đồng/năm. Một số mô hình đầu tư kỹ thuật cao nên trồng luân canh liên tục, mỗi năm sản xuất từ 3- 4 lứa.

Nho Mẫu đơn trong nhà lưới ở Đồi Chồi, xã Đô Lương thời điểm chưa bị sâu bệnh gây hại từng kỳ vọng là mô hình nông nghiệp công nghệ cao vượt trội. Ảnh: Mai Hoa

Tuy nhiên, điều kiện thời tiết khắc nghiệt, đặc biệt là nguy cơ bão lớn đổ bộ, khiến các mô hình nhà lưới, nhà màng tại Nghệ An luôn đối mặt với rủi ro cao. Thực tế, sau liên tiếp những cơn bão mạnh, nhiều chủ mô hình nhà lưới trên địa bàn tỉnh đã phải gánh chịu thiệt hại nặng nề.

Hơn 8,4 ha nho trong nhà lưới tại xã Đô Lương bị mưa lụt và bệnh lạ chết khô. Ảnh: Nguyễn Hải

Anh Lê Ngọc Quang, chủ mô hình nhà lưới trên 2.000m2 xã Kim Liên cho biết: Gần 8 năm làm nông nghiệp trong nhà lưới thì năm 2025 là "ác mộng" với gia đình vì bị thiệt hại kép. Nguyên nhân là ngay sau bão số 5 nhà lưới bị tốc, anh tu sửa lại, che chắn màng lưới kỹ hơn để sản xuất. Tuy nhiên, bão số 10 tiếp tục đổ bộ, lần này, lưới không những bị rách mà toàn bộ khung thép bị đánh sập. Đầu năm 2026, để khôi phục lại, anh phải thuê thợ tháo dỡ, tận dụng khung thép nhà lưới cũ làm nhà màng mới nên phải mất 2 lần chi phí. Thiếu vốn, anh phải kêu gọi thêm nhà đầu tư góp vốn làm lại nhà màng và tập trung tìm đầu ra cho sản phẩm.

Thiệt hại nặng do bão và mưa lụt nên mô hình nhà lưới ngoài bãi của anh Nguyễn Văn Sơn xã Lam Thành chuyển sang làm hoa trong nhà lưới. Ảnh: Nguyễn Hải

Nhà lưới ở phía trong nội đồng đã thế, mô hình ngoài bãi phù sa sông Lam như của gia đình anh Nguyễn Văn Sơn ở xã Lam Thành còn thiệt hại nặng hơn. Năm 2021, anh Sơn thuê 2.500m2 đất bãi bồi làm thử dâu tây. Thấy hiệu quả nên anh vay thêm 500 triệu đồng làm 1.000m2 nhà lưới để trồng dưa lưới và trồng nho. Cùng với dâu tây và nho nhà lưới ngoài bãi, gia trại của anh Sơn trở thành điểm tham quan thú vị cho du khách được vài năm. Tuy nhiên, từ năm 2024 và nhất là năm 2025 do 2 cơn bão liên tục đổ bộ, bãi bồi liên tục bị ngập nên nhà lưới bị đánh tan hoang và gần 500 gốc nho 5 tuổi bị úng ngập. Anh Sơn chia sẻ: Vài năm lại đây, sản phẩm dưa lưới đã bão hòa nên tạm thời chưa đầu tư phục hồi nhà lưới và hiện anh đang thuê 1,5 ha đất ruộng trồng sen.

Tương tự, các mô hình nhà lưới đầu tư sớm nhất của ông Đặng Thọ An ở xóm 4, xã Đông Lộc (2.000m2) và ông Nguyễn Tứ Mỹ ở xóm 13, xã Trung Lộc (3.600m2) dù khó khăn nhưng 2 ông vẫn duy trì mỗi năm 2 vụ dưa lưới và 1 vụ trồng hoa. Tuy nhiên, cuối năm 2025, khi bị hai cơn bão đánh sập thì hai ông đã tháo dỡ hẳn nhà lưới.

Nhà lưới đầu tiên của ông Đặng Thọ An ở xã Đông Lộc chưa phục hồi sau bão. Ảnh: Nguyễn Hải

Tìm hiểu được biết, sở dĩ diện tích nhà lưới, nhà màng giảm mạnh là do bị thiên tai, bão lụt nhưng cũng có những nguyên nhân khách quan. Đó là một số nhà lưới phải trả lại đất cho các dự án phát triển hạ tầng, công nghiệp trên địa bàn. Bên cạnh đó, một số mô hình nhà lưới sau 1 thời gian luân canh thì xuất hiện sâu bệnh hoặc thoái hóa đất khiến củ, quả trồng bị còi cọc, năng suất kém và chủ mô hình buộc phải thay đổi hướng canh tác, đầu tư.

Cân nhắc kỹ khi đầu tư nhà lưới, nhà màng

Trao đổi với chúng tôi, ông Nguyễn Văn Hợi - Trưởng phòng Quản lý Kỹ thuật và Khoa học công nghệ, Sở Nông nghiệp và Môi trường xác nhận: Mặc dù chưa có thống kê chính thức nhưng sau cơn bão số 5 và số 10 năm 2025 đã có hàng chục mô hình nhà lưới, nhà màng bị thiệt hại nặng và đến nay chưa khắc phục được. Mặc dù rất muốn hỗ trợ nhưng theo Nghị định số 09/2025/NĐ-CP của Chính phủ về không có quy định hỗ trợ với mô hình nhà lưới, nhà màng nên dù muốn nhưng không thể chi trả hỗ trợ. Mặt khác, Nghị quyết 34/NQ-HĐND tỉnh về hỗ trợ nông nghiệp, nông thôn giai đoạn 2026-2030, hiện khuyến khích các mô hình sản xuất an toàn, hữu cơ; đồng thời tăng mức hỗ trợ cho các mô hình nhà lưới, nhà màng nhưng điều kiện phải là mô hình mới, quy mô lớn.

Trồng cà chua theo quy trình hữu cơ tại HTX Dịch vụ nông nghiệp Quỳnh Anh nhìn bề ngoài cây và quả không đẹp nhưng đạt chuẩn an toàn. Ảnh: Nguyễn Hải

Theo kỹ sư nông nghiệp Doãn Trí Tuệ - Hội Giống cây trồng Nghệ An, nguyên Trưởng phòng Kỹ thuật của Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (nay là Sở Nông nghiệp và Môi trường), đầu tư phát triển nhà lưới, nhà màng là đúng nhưng không nên đầu tư bằng mọi cách, vì canh tác trong nhà màng, nhà lưới công nghệ cao phải đầu tư khoa học kỹ thuật và không phụ thuộc điều kiện thời tiết thì mới hiệu quả.

Các chuyên gia nông nghiệp tỉnh dẫn kinh nghiệm làm nhà lưới ở các tỉnh bạn như Sơn La, Lai Châu và Lâm Đồng, các tỉnh này, do ít chịu ảnh hưởng của bão và khí hậu thời tiết thuận lợi nên đầu tư 1.000m2 nhà lưới chỉ mất chi phí khoảng trên dưới 300 triệu đồng. Trong khi đó, tại Nghệ An, nhiều nhà lưới do sợ bão nên phải mua khung thép lớn hơn, lưới chất lượng cao để hạn chế sương muối; một số vùng nguồn nước không đảm bảo hoặc thời tiết quá nóng phải lắp đặt hệ thống lọc nước và quạt gió cho đến hệ thống phun sương... nên chi phí đầu tư tăng gấp đôi.

Mô hình dưa lưới của anh Lê Cảnh Hiếu ở xã Đại Huệ vẫn duy trì và phát triển. Ảnh: Nguyễn Hải

Anh Hoàng Văn Hướng - chủ mô hình nhà lưới tại xã Diễn Châu phân tích: Do chi phí đầu tư ban đầu cao nên các sản phẩm sản xuất từ nhà lưới cũng tăng theo. Thay vì chỉ bán 25 đến 30 ngàn đồng/kg thì có thời điểm dưa lưới Nghệ An bán đến 35-40 ngàn đồng/kg là quá cao làm giảm sức mua và khó vào các siêu thị hoặc cửa hàng bán lẻ lớn.

Tăng diện tích canh tác an toàn và hữu cơ

Xuất phát từ thực tế trên, để mô hình nhà lưới, nhà màng ở Nghệ An phát huy hiệu quả, ngoài việc sớm khắc phục các thiệt hại trên thì khi đầu tư phải linh hoạt. Ví như mô hình của Công ty TNHH Nông nghiệp Hùng Cường ở xã Đông Hiếu, ngay sau bão, công ty khắc phục thiệt hại để đưa 10 ha nhà lưới vào sản xuất; đồng thời 20 ha bên ngoài duy trì sản xuất các loại rau màu, củ, quả theo mô hình an toàn, hữu cơ. Công ty cũng có hệ thống siêu thị SunMart để đưa các sản phẩm bao gồm cả nhà lưới và sản xuất bên ngoài quy trình thực hành an toàn để cung cấp ra thị trường.

Thu hoạch cà rốt tại HTX Dịch vụ nông nghiệp xã Quỳnh Anh. Ảnh: Nguyễn Hải

Anh Lê Cảnh Hiếu ở xóm 4, xã Đại Huệ và anh Bùi Đình Hội ở xóm Nghi Hưng 3, xã Thần Lĩnh cho rằng: Mặc dù mô hình thiệt hại do bão nhưng do biết cách kết hợp sản xuất trong và ngoài trời theo hướng hữu cơ nên vẫn duy trì được sản xuất ổn định. Không những vậy, mô hình gia trại còn là điểm tham quan cho các nhà trường, từ đó ký hợp đồng cung cấp thực phẩm sạch cho nhà trường và các đơn vị khác trong vùng.

Trong khi đó, kinh nghiệm hơn 10 năm chỉ đạo mô hình nông nghiệp công nghệ cao, ông Hồ Đăng Tâm - Giám đốc HTX Dịch vụ Nông nghiệp Quỳnh Anh chia sẻ: Sản xuất trong nhà lưới đồng nghĩa với chủ động được lịch thời vụ nên phải nắm bắt thị trường để sản xuất và thu hoạch sớm vào đầu vụ hoặc cuối vụ khi trên thị trường có nhu cầu cao và các vùng nguyên liệu lớn chưa sản xuất đại trà không có thì tranh thủ xuất bán sẽ có giá trị cao hơn. Đây là cách HTX làm thành công với cà rốt hay cải đầu mùa...

Sản xuất rau hữu cơ bên cạnh rau và dưa trong nhà lưới tại Công ty TNHH Nông nghiệp Hùng Cường ở xã Đông Hiếu cho hiệu quả cao. Ảnh: Nguyễn Hải

Ông Nguyễn Văn Hợi - Trưởng phòng Quản lý Kỹ thuật và Khoa học công nghệ, Sở Nông nghiệp và Môi trường khuyến cáo: Ở tỉnh ta, chi phí đầu tư ban đầu lớn và thiên tai phức tạp nên khi đầu tư, chủ mô hình nhà lưới, nhà màng phải cân nhắc kỹ và không nên làm bằng mọi giá. Khi đã đầu tư nhà lưới, nhà màng thì phải có nhân lực và kỹ thuật để chủ động sản xuất và luân canh gối vụ để tối ưu hóa môi trường canh tác. Bên cạnh đó, trong điều kiện biến đổi khí hậu, sản xuất nông nghiệp đứng trước nhiều rủi ro nên các địa phương cũng cần linh hoạt, thuận theo tự nhiên "mùa nào thức ấy" để sản xuất, miễn là tuân thủ quy trình sản xuất an toàn VietGAP, Global GAP...

Mô hình dưa trong nhà lưới của anh Bùi Đình Hội ở xóm Nghi Hưng 3, xã Thần Lĩnh. Ảnh: CSCC

“Dù canh tác nhà lưới, nhà màng hay sản xuất ngoài trời cần tuân thủ quy trình hữu cơ, thực hành sản xuất an toàn, kèm theo đó là xây dựng nhãn hiệu truy xuất, sản phẩm đạt chuẩn chất lượng thì mới có cơ hội vào siêu thị cửa hàng dành cho phân khúc chất lượng cao, từ đó giá sản phẩm tốt hơn so với sản xuất đại trà".

--- Ông Nguyễn Văn Hà - Chi cục trưởng Chi cục Chất lượng, chế biến và Phát triển thị trường tỉnh ----