Trám đen mất mùa nặng, giá tăng cao vẫn không bù nổi thất thu

Cây suy kiệt, người trồng mất nguồn thu

Trám mất mùa nặng, chỉ lác đác vài chùm quả, có những cây không có quả nào. Ảnh: T.P

Trám đen từ lâu đã trở thành cây đặc sản gắn bó với đời sống người dân nhiều địa phương miền núi Nghệ An. Từ Cát Ngạn, Tam Đồng, Hạnh Lâm đến Yên Xuân, Đô Lương..., những cây trám lâu năm không chỉ cho nguồn thực phẩm có giá trị mà còn tạo sinh kế cho nhiều gia đình. Riêng khu vực Cát Ngạn, Hạnh Lâm, Tam Đồng, vùng Thanh Chương cũ, hiện có khoảng 1.000 cây trám lâu năm và khoảng 5.000 cây trám ghép. Những năm được mùa, sản lượng trám của vùng có thể lên đến vài trăm tấn, mang về nguồn thu đáng kể cho người dân.

Thế nhưng, vào thời điểm này, khi đang vào mùa thu hoạch rộ nhưng nhiều vườn trám khá vắng vẻ. Sau các trận bão năm 2025, nhiều cây trám bị gãy cành, bật gốc; những cây còn trụ lại cũng chịu tác động nặng nề do ngâm nước lâu ngày, sinh trưởng kém, khả năng ra hoa, đậu quả suy giảm. Riêng tại xã Tam Đồng, địa phương được xem là “thủ phủ” trồng trám, tổng sản lượng năm nay ước chỉ đạt khoảng 10% so với những năm trước.

Quả trám cũng không được to như những năm trước. Ảnh: H.T

Ông Dương Đắc Thắng - Chủ tịch Hội Nông dân xã cho biết, trám được trồng khá phổ biến trong dân, từ những hộ chỉ có 1-2 cây đến những hộ có hàng chục, thậm chí hàng trăm cây. Có cây trám ghép mới 5-7 năm đã bắt đầu cho quả bói, nhưng cũng có những cây 50-80 năm tuổi, chất lượng quả ngon, năng suất và sản lượng ổn định. Sau mùa mưa bão năm 2025, hàng loạt cây bị ngã đổ, khiến sản lượng trám trên địa bàn giảm khoảng 50%; số cây còn lại cũng suy yếu, năng suất giảm mạnh”.

Với những hộ có trám lâu năm, thiệt hại không chỉ nằm ở một vụ thu hoạch mà còn là hụt đi của một nguồn thu vốn khá ổn định. Bà Nguyễn Thị Hoa, ở xóm Thanh Mỹ 1, có 6 gốc trám, tuổi đời từ 10-30 năm.

Những năm trước, mỗi gốc trám cho gia đình bà nguồn thu khoảng 3-5 triệu đồng, là khoản thu đáng kể mỗi mùa. Thế nhưng, sau 3 trận bão năm ngoái, những cây trám bị quật gãy cành, ngâm nước lũ trong thời gian dài nên suy yếu. Năm nay, lượng quả chỉ bằng khoảng 1/10 năm trước.

“Mọi năm, đến mùa trám là thương lái tìm đến tận nhà, mỗi cây cũng bán được vài triệu đồng. Năm nay, cây ra hoa nhưng quả đậu rất ít. Họ đến mua cả cây, 3 cây được 5 triệu đồng, còn 3 cây kia thì không có quả nào”, bà Hoa cho biết.

Có nhiều cây trám năm trước cho sản lượng vài tạ quả, năm nay chỉ được 20-30 kg. Ảnh: T.P

Không chỉ mất thu nhập từ một vụ trám, gia đình bà Nguyễn Thị Hương, ở xóm Thanh Mỹ 1 còn mất hẳn 1 cây trám cổ thụ vốn đem lại nguồn thu ổn định nhiều năm. Mỗi năm, cây cho cả vài tạ quả, bán cho thương lái thu về 12-15 triệu đồng. Sau mùa mưa bão năm 2025, cây bị bật gốc, đổ ngổn ngang rồi chết.

“Cây trám đã có tuổi đời 40, 50 năm, năm nào cũng cho quả nhiều, là cây trám ngon có tiếng, đến mùa là có thêm một khoản thu. Vậy mà, sau trận bão năm 2025, cây bật gốc rồi chết, không thể cứu được, gia đình mất luôn khoản thu này”, bà Hương chia sẻ.

Tại xã Hạnh Lâm, mức độ thiệt hại càng cho thấy rõ tác động của thiên tai đối với cây trám. Gia đình anh Lê Đình Tuấn có 150 cây đang trong thời kỳ kinh doanh, là hộ có số lượng trám lớn nhất xã. Những năm trước, mỗi vụ trám anh Tuấn thu về khoảng 150 triệu đồng. Năm nay, sau bão, nhiều cây gãy cành, bật gốc và chết; số cây còn lại dù vượt qua được thiên tai nhưng suy yếu, chưa kịp phục hồi nên năng suất giảm mạnh. “Có cây năm ngoái cho 1,2 - 1,5 tạ quả thì năm nay chỉ được khoảng 20-30 kg, có cây chỉ 3-5 kg. Bòn mót hết cả vườn cũng chỉ bán được khoảng 20 triệu đồng”, anh Tuấn cho biết.

Lao động “ăn theo” mùa trám thiếu việc

Không chỉ người trồng chịu thiệt, mất mùa trám còn làm đứt quãng hoạt động của cả chuỗi thu mua và dịch vụ gắn với loại quả đặc sản này. Ảnh: H.T

Không chỉ người trồng chịu thiệt, mất mùa trám còn làm đứt quãng hoạt động của cả chuỗi thu mua và dịch vụ gắn với loại quả đặc sản này. Tại vùng Thanh Chương cũ, nơi có hàng chục cơ sở thu mua trám đen, không khí vốn nhộn nhịp mỗi khi vào vụ nay trở nên trầm lắng. Nguồn hàng quá ít, những cơ sở chuyên thu gom để chế biến, bán lẻ hoặc chuyển trám đi Hà Nội và các tỉnh phía Bắc đều rơi vào cảnh khan hàng.

Chị Trần Thị Thúy, một thương lái ở xã Đại Đồng cho biết, thời điểm này năm trước, mỗi ngày cơ sở của chị nhập hàng tấn trám, phải thuê hàng chục lao động để phân loại, đóng bì. Năm nay, lượng trám nhập về giảm mạnh, có ngày gần như không có hàng để làm. Khi nguyên liệu đầu vào khan hiếm, các cơ sở thu mua cũng không thể duy trì quy mô hoạt động như trước. Thiếu trám không chỉ khiến lượng hàng hóa đưa ra thị trường giảm mà còn làm giảm nhu cầu sử dụng lao động ở khâu phân loại, sơ chế, đóng gói.

Các thương lái thu mua trám phải gánh lỗ khi trám mất mùa. Ảnh: T.P

Ngay cả những thương lái có kinh nghiệm lâu năm cũng khó tránh khỏi thua lỗ. Anh Nguyễn Hữu Hưng, một thương lái có 20 năm buôn trám cho biết, chưa năm nào anh chứng kiến tình trạng mất mùa nghiêm trọng như vụ năm nay. Đặc thù của nghề thu mua trám là thương lái thường xuống tiền mua khi cây mới ra hoa, dựa vào khả năng đậu quả để ước lượng sản lượng. Năm nay, nhiều cây hoa sai nhưng không đậu quả do suy yếu sau bão, khiến người mua cây phải gánh rủi ro lớn.

“Có những cây nhìn lúc ra hoa thì sai trĩu, tưởng sẽ được mùa, nhưng sau đó lại không đậu quả. Cây đã suy yếu sau bão nên sức nuôi quả không còn. Mình mua cả cây rồi thì phải chịu. Nếu như mọi năm tôi phải bỏ ra khoảng 600-700 triệu đồng để mua trám khi cây mới ra hoa thì năm nay chỉ dám xuống tiền khoảng 200 triệu đồng. Vậy mà vẫn lỗ khoảng 60 triệu đồng vì nhiều cây không có quả hoặc sản lượng quá thấp. Làm nghề 20 năm rồi nhưng chưa bao giờ tôi gặp vụ trám nào khó như năm nay”, anh Hưng cho biết thêm.

Giá trám bán tại vườn đã là 160.000-170.000 đồng/kg, cao gần gấp đôi năm ngoái. Ảnh: T.P

Mất mùa cũng làm những lao động “ăn theo” mùa trám mất đi một khoản thu nhập đáng kể. Những năm trước, vào mùa thu hoạch, thợ trèo trám thường đi theo nhóm 2-4 người, di chuyển giữa các vùng trồng để hái thuê.

Công việc tuy vất vả nhưng mang lại thu nhập khá: Thợ trèo trám được trả khoảng 800.000 - 1 triệu đồng/ngày, người nhặt trám khoảng 300.000 đồng/ngày. Anh Nguyễn Duy Hải, một thợ trèo trám ở xã Hạnh Lâm cho biết, năm ngoái hai vợ chồng theo thương lái đi hái trám, mỗi ngày thu khoảng 1,3 triệu đồng, mùa rộ kéo dài gần 2 tháng, mang lại nguồn thu đáng kể cho gia đình. Năm nay, công việc bữa có bữa không, dự kiến mùa trám chỉ kéo dài khoảng 1 tháng do mất mùa, những lao động ăn theo mùa trám thất thu mạnh.

Điều đáng nói, giá trám năm nay đang ở mức cao nhất trong nhiều năm do nguồn cung khan hiếm. Theo khảo sát thị trường, trám đen hiện được bán khoảng 150.000-200.000 đồng/kg, trong khi năm 2025 phổ biến ở mức 110.000-150.000 đồng/kg. Tuy nhiên, giá tăng không thể bù đắp mức sụt giảm quá lớn về sản lượng. Khi một cây trám từ vài tạ quả chỉ còn vài chục kg, thậm chí không có quả, phần giá trị tăng thêm trên mỗi kg không đủ để bù khoản thu nhập bị mất.

Lao động thời vụ “ăn theo” mùa trám cũng giảm thu nhập khi trám mất mùa. Ảnh: H.T

Sự sụt giảm sản lượng trám năm nay không chỉ là câu chuyện của một vụ mùa, mà còn đặt ra bài toán phục hồi vùng nguyên liệu sau thiên tai.

Với những cây đã bị bật gốc, gãy đổ và chết, người dân sẽ phải mất nhiều năm mới có thể trồng thay thế và đưa cây vào thời kỳ cho quả. Những cây còn sống cũng cần được chăm sóc, phục hồi sức sinh trưởng trước khi có thể trở lại năng suất như trước. Trong khi đó, trám đen là cây lâu năm, giá trị của những cây cổ thụ không thể được bù đắp trong một vài vụ.

Vì vậy, để nguồn cung trám dần ổn định trở lại, người trồng không chỉ cần chờ thời tiết thuận lợi mà còn cần có giải pháp chăm sóc, phục hồi những diện tích còn khả năng khai thác và từng bước tái tạo những cây đã mất.