Lời giải nào cho bài toán ngập úng ở đô thị Vinh?

Những “nút thắt” trong hệ thống tiêu thoát nước

Sáng 19/9 vừa qua, từ khoảng 7h đến 13h, một trận mưa lớn kéo dài đã khiến nhiều phường thuộc khu vực TP. Vinh (cũ) chìm trong nước. Nhiều tuyến phố ngập sâu, giao thông đình trệ, sinh hoạt của người dân bị đảo lộn. Đáng chú ý, những tuyến đường đã được nâng cấp, cải tạo hệ thống thoát nước trong những năm gần đây như Nguyễn Văn Cừ, Nguyễn Thị Minh Khai, Hồ Tùng Mậu, Lê Hồng Phong... cũng xảy ra ngập nặng. Tại một số khu chung cư ở phường Thành Vinh, nước tràn xuống tầng hầm, khiến nhiều ô tô, xe máy của người dân bị ngập.

Một chiếc xe bị ngập trên đường Nguyễn Văn Cừ trong trận mưa lớn vào sáng 19/9. Ảnh: Quang An

Tại phường Trường Vinh, trận mưa vừa qua đã khiến nhiều tuyến phố ngập sâu từ 30-60cm. Ông Nguyễn Sơn Tùng - Phó Trưởng phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị UBND phường Trường Vinh cho biết, trận mưa ngày 19/9 là trận mưa rất lớn, xảy ra trong thời gian ngắn. Hệ thống hạ tầng thoát nước trên địa bàn được xây dựng qua nhiều thời kỳ, một số tuyến mương thoát nước mặt từ các ngõ ra đường lớn chưa được nạo vét, ảnh hưởng đến khả năng tiêu thoát.

Ngay trong thời gian mưa lớn, lãnh đạo phường Trường Vinh cũng đã huy động lực lượng xuống các địa bàn hỗ trợ người dân tại những khu vực ngập nặng, có nguy cơ sạt lở; đồng thời bố trí lực lượng ứng trực để khơi thông các cửa cống, cảnh báo các tuyến đường ngập sâu, hạn chế thiệt hại.

Điểm thoát nước tại cầu Nại thường xuyên bị ách tắc khiến nhiều hộ dân dọc đường Nguyễn Tài bị ngập nặng mỗi khi có mưa lớn. Ảnh: Tiến Đông

Theo ông Tùng, một trong những vị trí đáng quan tâm hiện nay là khu vực cầu Nại, nơi giáp ranh giữa phường Thành Vinh và Trường Vinh. Tại đây có cống thoát nước (điểm giao giữa đường Nguyễn Tài và Hồ Tùng Mậu) lâu nay thường xuyên ách tắc. Đây là hướng thoát nước chính của khu vực Hưng Bình cũ về hồ Công viên Trung tâm (chưa được nạo vét), sau đó qua cầu Thông, vào hồ điều hòa Vinh Tân và theo kênh tiêu phía Nam chảy về trạm bơm phía Nam.

Khi lưu lượng nước lớn, điểm thắt tại cầu Nại trở thành một trong những yếu tố ảnh hưởng đến khả năng tiêu thoát của cả khu vực. Không chỉ vậy, theo quan sát của chúng tôi tại đoạn cuối kênh tiêu Vinh Tân đổ ra âu chứa nước ở trạm bơm phía Nam, khẩu độ thoát nước cũng còn hạn chế.

Liên quan đến vấn đề này, ông Tùng cho biết, hệ thống tiêu thoát nước từ cầu Nại đi qua nhiều khu vực dự án, trong đó có hồ Công viên Trung tâm do Công ty CP Trung Long quản lý; kênh tiêu và hồ điều hòa Vinh Tân do Công ty CP Đầu tư phát triển đô thị Hadico Vinh Tân quản lý. UBND thành phố Vinh (cũ) và UBND phường Trường Vinh đã nhiều lần làm việc, đề nghị Chủ đầu tư các dự án phối hợp nạo vét, đảm bảo dung tích thoát nước hồ trong mùa mưa lũ; tuy nhiên đến nay các nội dung trên chưa được thực hiện.

Một điểm tại đoạn cuối kênh tiêu Vinh Tân đổ ra âu chứa nước của trạm bơm phía Nam có khẩu độ tương đối nhỏ. Ảnh: Tiến Đông

Tại phường Thành Vinh, trận mưa lớn vừa qua cũng đã khiến nhiều khu vực bị ngập nặng. Đặc biệt, có nhiều khu chung cư trên địa bàn phường này đã bị ngập tầng hầm, gây thiệt hại lớn cho người dân.

Ông Nguyễn Tiến Đạt - Trưởng phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị phường Thành Vinh cho biết: địa bàn phường có khoảng 20 khu chung cư. Trong trận mưa vừa qua, một số tòa nhà bị ngập cục bộ, nhiều phương tiện của người dân bị ngập nước.

Theo ông Đạt, phần lớn hạ tầng thoát nước trên địa bàn phường trước đây thuộc UBND TP. Vinh quản lý, nay được bàn giao cho Sở Xây dựng quản lý, vận hành. Trước đây, hệ thống thoát nước cũng đã từng bước được nâng cấp, sửa chữa thông qua Dự án Hạ tầng ưu tiên và Phát triển đô thị thích ứng với biến đổi khí hậu TP.Vinh từ nguồn vốn vay WB. Tuy nhiên, những điểm nghẽn như khu vực cầu Nại vẫn cần được tiếp tục xử lý.

Trong trận mưa lớn vào ngày 19/9 vừa qua, đơn vị quản lý đã phải huy động máy bơm dã chiến để bơm "cưỡng bức" nước từ đường Phùng Chí Kiên xuống kênh Bắc. Ảnh: CSCC

Được biết, hiện nay hệ thống tiêu thoát nước trên địa bàn các phường thuộc TP. Vinh cũ gồm 4 lưu vực thoát nước chính, 6 tuyến mương, kênh cấp I chủ lực, khoảng 47km cống cấp II, 147km cống, mương cấp III, 7 hồ điều hòa lớn và 3 trạm bơm tiêu úng chính.

Sau khi thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, UBND tỉnh đã ban hành Quyết định số 4173/QĐ-UBND ngày 19/12/2025 (điều chỉnh tại Quyết định số 3253/QĐ-UBND ngày 22/7/2026), về việc giao quản lý, vận hành, khai thác và bảo trì các công trình hạ tầng kỹ thuật do UBND cấp huyện trước đây quản lý. Theo đó, Sở Xây dựng được giao quản lý hệ thống mương thoát nước cấp I, các trạm bơm, cửa phai tiêu úng, ngăn nước, hồ điều hòa của mương thoát nước cấp I tại các phường Trường Vinh, Thành Vinh, Vinh Hưng, Vinh Lộc, Vinh Phú và các tuyến mương thoát nước thuộc các tuyến đường đô thị.

Kênh Bắc nhìn từ trên cao. Ảnh: Tiến Đông

Cần thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp

Ông Hoàng Quốc Trường - Giám đốc Ban Quản lý bảo trì đường bộ Nghệ An cho biết: Trong trận mưa ngày 19/9 vừa qua, Sở đã chỉ đạo đơn vị vận hành tổ chức vận hành hết công suất 3 trạm bơm Bến Thủy, Cầu Đen và Cửa Nam với 16 máy bơm. Ngoài ra, 3 máy bơm dã chiến được huy động tại các vị trí xung yếu.

Theo ông Trường, có nhiều nguyên nhân khiến hệ thống tiêu thoát nước ở TP. Vinh (cũ) chưa đáp ứng được yêu cầu khi xuất hiện mưa lớn. Trong đó, nhiều hệ thống kênh, mương, cống được đầu tư qua nhiều thời kỳ, chưa đồng bộ, thiếu kết nối; một số nơi có tiết diện chưa tương xứng với lượng mưa lớn. Các tuyến cống, mương cũ xuống cấp; rễ cây xâm lấn làm thu hẹp dòng chảy. Một số hố thu bị che, bịt hoặc bị rác, đất, vật liệu xây dựng làm tắc nghẽn.

Một máy bơm dã chiến được huy động để bơm tiêu nước. Ảnh: CSCC

Bên cạnh đó, quá trình đô thị hóa nhanh cũng làm gia tăng diện tích bề mặt không thấm nước. Nhiều khu vực đất trũng được san lấp, xây dựng khiến nước mưa tập trung nhanh vào hệ thống thoát nước.

Chưa kể, một số tuyến mương, rãnh được đầu tư bởi nhiều chủ đầu tư khác nhau dẫn tới bất cập về cao độ và kết nối. Có nơi cống phải đi chui dưới kênh thủy lợi, vận hành theo chế độ xi-phông, làm hạn chế khả năng thoát nước. Hạ tầng kỹ thuật ngầm như điện, cáp viễn thông, đường ống cấp nước tại một số vị trí giao cắt cũng làm thu hẹp tiết diện dòng chảy...

Trạm bơm phía Nam - một trong những hướng thoát nước chính của khu vực TP. Vinh cũ. Ảnh: Tiến Đông

Ngoài ra, có một số dự án phục vụ thoát nước vẫn còn chậm tiến độ, dẫn đến việc tiêu thoát nước chưa thể đồng bộ với các dự án đã thực hiện trước đó, gây ngập úng cục bộ.

Trước thực trạng ngập úng cục bộ thường xuyên xảy ra mỗi khi mưa lớn, những năm qua, UBND TP.Vinh trước đây và nay là Sở Xây dựng đã triển khai nhiều dự án nhằm nâng cao năng lực tiêu thoát nước cho khu vực các phường thuộc TP.Vinh cũ.

Mới đây nhất, vào ngày ngày 28/4/2026, UBND tỉnh ban hành Quyết định số 1726/QĐ-UBND phê duyệt chủ trương và dự kiến kinh phí thực hiện các nhiệm vụ khắc phục, phòng, chống ngập trên địa bàn các phường Trường Vinh, Thành Vinh, Vinh Hưng, Vinh Phú và Vinh Lộc, với tổng kinh phí dự kiến hơn 73 tỷ đồng từ nguồn dự phòng ngân sách. Trên cơ sở đó, có 7 dự án, nhiệm vụ chống ngập đã và đang được triển khai, tập trung vào những hạng mục cấp thiết nhằm nâng cao năng lực tiêu thoát nước đô thị.

Khu vực cầu Đen và trạm bơm phía Nam nhìn từ trên cao. Ảnh: Tiến Đông

Đến nay, một số hạng mục đã hoàn thành, nghiệm thu, trong đó có nạo vét hồ điều hòa Trạm bơm tiêu úng phía Nam (Cầu Đen) và hồ điều hòa Trạm bơm tiêu úng Đông Nam (Bến Thủy); sửa chữa, thay thế các hạng mục tại các Trạm bơm tiêu úng Tây Nam, phía Nam và Đông Nam trên địa bàn các phường Trường Vinh, Thành Vinh.

Ông Trường cho biết, các dự án tập trung vào nạo vét hồ điều hòa, hệ thống kênh, mương thoát nước; sửa chữa hệ thống cống, cửa phai tiêu úng; đồng thời đầu tư máy phát điện dự phòng, sửa chữa, thay thế các thiết bị tại trạm bơm. Mục tiêu là từng bước đồng bộ hạ tầng tiêu thoát nước, bảo đảm các trạm bơm có thể vận hành liên tục, kể cả trong trường hợp mất điện lưới, qua đó tăng khả năng tiêu thoát và xử lý những điểm nghẽn gây ngập úng trên địa bàn đô thị.

Dù vậy, về lâu dài, để giải quyết căn cơ tình trạng ngập úng, cần rà soát, cập nhật quy hoạch thoát nước, đánh giá lại năng lực tiêu thoát và xác định rõ các điểm nghẽn để có kế hoạch đầu tư, nâng cấp phù hợp. "Cần nghiên cứu tăng khả năng điều tiết, trữ nước, bảo đảm đồng bộ giữa hệ thống thoát nước đô thị với thủy lợi, trạm bơm và các công trình hạ tầng kỹ thuật, chủ động thích ứng với những trận mưa lớn, cực đoan" - ông Trường nhấn mạnh.