Ngành giáo dục Nghệ An khắc phục khó khăn khi vận hành chính quyền địa phương 2 cấp

Sau 1 năm triển khai, những khó khăn, bất cập đang từng bước được khắc phục, điều chỉnh.

Thích ứng trong bối cảnh mới

UBND phường Tân Mai vừa triển khai Kỳ thi Olympic học sinh giỏi lớp 8 với sự tham gia của 128 học sinh đến từ các trường THCS Quỳnh Dị, Quỳnh Lập và Quỳnh Lộc. Đây được xem là bước đệm quan trọng nhằm tuyển chọn, tạo nguồn đội tuyển học sinh giỏi lớp 9 tham gia kỳ thi cấp tỉnh trong năm học tới. Quá trình triển khai từ khâu ra đề, coi thi, chấm thi đã và sẽ được thực hiện chặt chẽ, khoa học, thể hiện tinh thần trách nhiệm cao của các lực lượng tham gia làm nhiệm vụ thi.

Giờ học của học sinh Trường THCS Quỳnh Lập, phường Tân Mai. Ảnh: Mỹ Hà

Trước đó, tại kỳ thi học sinh giỏi tỉnh lớp 9 năm học 2025 - 2026, học sinh phường Tân Mai đã đạt 11 giải, gồm 4 giải Nhì, 4 giải Ba và 3 giải Khuyến khích. Đây cũng là thành tích cao nhất của các trường học trên địa bàn khi được đến với một cuộc thi cấp tỉnh, vốn trước đây chủ yếu dành cho học sinh ở vùng trung tâm và các trường điểm của thị xã cũ.

“Năm nay, nhà trường có 1 học sinh đạt giải Ba môn Ngữ văn. Dù số lượng giải chưa nhiều nhưng đây là tín hiệu rất đáng mừng đối với một trường ở địa bàn còn nhiều khó khăn. Kết quả này tạo thêm động lực để giáo viên và học sinh tiếp tục nỗ lực, đồng thời cho thấy chất lượng giáo dục giữa các vùng đang từng bước được thu hẹp khoảng cách."

--- Thầy giáo Ngô Văn Bình - Hiệu trưởng Trường THCS Quỳnh Lập ----

Giờ học của học sinh Trường Tiểu học Quỳnh Lập A, phường Tân Mai. Ảnh: Mỹ Hà

Là hiệu trưởng nhà trường, thầy Bình cũng chia sẻ, trong năm đầu tiên thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, việc triển khai các hoạt động ở các cơ sở giáo dục có những khó khăn nhất định. Như việc tổ chức các kỳ thi chọn đội tuyển học sinh giỏi, tổ chức các kỳ thi thử dành cho học sinh cuối cấp trước đây đều có phòng Giáo dục và Đào tạo huyện triển khai từ việc ra đề, chọn đội tuyển, bồi dưỡng. Sang bối cảnh mới, trong khi các phòng Văn hóa xã hội, việc nhiều, nhân lực ít, không còn đội ngũ chuyên viên phụ trách từng môn học nên các trường đã phải chủ động kết nối với đội ngũ giáo viên cốt cán trên địa bàn trước đây để xây dựng đề thi, tổ chức ôn tập cho học sinh...

Trên toàn phường, trong năm đầu tiên triển khai nhiệm vụ trong hoàn cảnh mới, địa phương gặp nhiều khó khăn do quy mô học sinh biến động, một bộ phận phụ huynh có xu hướng lựa chọn trường ngoài địa bàn khiến nguồn tuyển sinh và điều kiện đào tạo của các trường chịu nhiều áp lực.

Tuy nhiên, ngành Giáo dục phường Tân Mai vẫn từng bước thích ứng với điều kiện thực tiễn, vừa củng cố tổ chức, vừa duy trì và nâng cao chất lượng dạy học. Thầy giáo Bùi Văn Việt - Hiệu trưởng Trường Tiểu học Quỳnh Lập A cho biết, nhờ chuyên viên phụ trách lĩnh vực giáo dục của phường từng có thời gian làm công tác quản lý trường học nên nắm khá rõ thực tiễn, từ đó có những tham mưu kịp thời cho chính quyền và các nhà trường.

Cô và trò Trường Tiểu học Quỳnh Lập A, phường Tân Mai. Ảnh: Mỹ Hà

Ngược lên xã miền núi Nậm Cắn, anh Moong Văn Nguyên - chuyên viên Phòng Văn hóa - Xã hội của xã chia sẻ, trước khi sáp nhập, anh là chuyên viên văn hóa của xã Nậm Càn cũ. Nay anh phải kiêm nhiệm nhiều lĩnh vực khác nhau như giáo dục, văn hóa, chính sách, lao động - việc làm và dân tộc, tôn giáo. Dù tuổi đời còn trẻ, luôn chủ động học hỏi và nỗ lực thích ứng với yêu cầu mới, nhưng theo anh, để đảm nhận đầy đủ vai trò của một công chức phụ trách lĩnh vực giáo dục anh vẫn còn gặp không ít khó khăn. “Trước đây, mỗi lĩnh vực có cán bộ phụ trách riêng nên công việc chuyên sâu hơn. Nay một người kiêm nhiều mảng, trong khi giáo dục là lĩnh vực có nhiều văn bản, quy định và phát sinh thường xuyên nên áp lực khá lớn”, anh Nguyên chia sẻ.

May mắn cho anh Moong Văn Nguyên khi hiện nay, lãnh đạo của phòng từng có nhiều năm là Phó phòng Giáo dục và Đào tạo của huyện Kỳ Sơn cũ. Vì thế, trong quá trình triển khai các hoạt động, anh được người đứng đầu “cầm tay chỉ việc” và được hỗ trợ, tư vấn về chuyên môn nếu gặp các vấn đề khó khăn, vướng mắc.

“ Theo quy định, hiện nay, khi các văn bản được chuyển về, chuyên viên phụ trách của xã sẽ nghiên cứu, tham mưu trước khi trình lãnh đạo xem xét. Tuy nhiên, do nhiều anh em còn mới với lĩnh vực giáo dục nên tôi vẫn thường xuyên hỗ trợ để mọi người từng bước làm quen công việc. Ngoài ra, xã cũng đã thành lập Hội đồng tư vấn giáo dục với nòng cốt là hiệu trưởng, hiệu phó các trường học trên địa bàn. Khi có nhiệm vụ cấp thiết, tổ sẽ tham gia hỗ trợ, tư vấn để giúp địa phương triển khai hiệu quả các hoạt động liên quan đến giáo dục."

---- Bà Vi Thị Thảo - Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Nậm Cắn ----

Thiếu người, thiếu chuyên môn

Đầu tháng 5 này, Sở Giáo dục và Đào tạo vừa có văn bản hướng dẫn tổ chức kiểm tra, đánh giá kết quả học tập cuối năm học 2025 - 2026 đối với học sinh tiểu học và trung học cơ sở trên địa bàn tỉnh. Văn bản được ban hành trong thời điểm các trường học trên toàn tỉnh bước vào giai đoạn kiểm tra cuối học kỳ II nhưng do chưa có sự triển khai đồng bộ nên việc tổ chức mỗi xã lại theo một hình thức riêng, gây xáo trộn cho các nhà trường và áp lực với phụ huynh, học sinh.

Việc Sở Giáo dục và Đào tạo trực tiếp chỉ đạo đến với từng bậc học đã trở nên quen thuộc từ khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Điều này không chỉ giúp kịp thời chấn chỉnh những bất cập phát sinh trong quá trình tổ chức kiểm tra cuối năm mà còn góp phần bảo đảm sự thống nhất, tránh tình trạng mỗi địa phương thực hiện theo một cách khác nhau như thời gian vừa qua.

Giờ học của học sinh Trường THCS Nghi Đức. Ảnh: Mỹ Hà

Báo cáo của Sở Giáo dục và Đào tạo sau 1 năm vận hành theo mô hình mới cũng cho thấy, việc không còn cấp phòng tạo điều kiện để Sở trực tiếp quản lý, điều hành toàn bộ hệ thống giáo dục từ tỉnh xuống cơ sở, đặc biệt trong các kỳ thi, triển khai Chương trình GDPT 2018, chuyển đổi số...

Bên cạnh đó, đã góp phần tối ưu hóa bộ máy và nguồn lực quản lý và đặt ra yêu cầu cao hơn về năng lực tự chủ và tự chịu trách nhiệm của hiệu trưởng và tổ chuyên môn. Đây là động lực để các trường đổi mới quản trị, tăng cường minh bạch và dân chủ cơ sở. Thầy Trần Việt Phương - Hiệu trưởng Trường THCS Nghi Đức, phường Vinh Phú cũng khẳng định: Trong điều kiện mới, các nhà trường được chủ động trong các hoạt động từ xây dựng, triển khai, theo dõi giám sát và kết luận kế hoạch. Về phía lãnh đạo quản lý và cán bộ nhân viên được nâng tầm công nghệ khi toàn ngành thúc đẩy chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ thông tin trong giáo dục.

Một giờ học của học sinh Trường PT DTBT THCS Nậm Càn, xã Nậm Cắn. Ảnh: Mỹ Hà

Ngoài những thuận lợi trên, việc triển khai quản lý giáo dục theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đang gặp nhiều khó khăn do thiếu nhân lực có chuyên môn phù hợp ở cấp xã. Thực tế cho thấy, Nghị định 142/2025/NĐ-CP và Thông tư 15/2025/TT-BGDĐT đã xác định trách nhiệm quản lý nhà nước về giáo dục được giao cho cấp xã. Tuy nhiên, hiện nhiều địa phương vẫn chưa hoàn thiện các quy định về tổ chức bộ máy và chức năng, nhiệm vụ cụ thể.

Số liệu thống kê trên toàn tỉnh cho thấy tỷ lệ cán bộ có chuyên môn và kinh nghiệm giáo dục còn rất thấp. Đáng chú ý, có tới 69/130 xã, phường mà cả trưởng phòng, phó trưởng phòng và chuyên viên phụ trách giáo dục đều không có trình độ chuyên môn liên quan đến giáo dục và chưa từng công tác trong ngành. Đây là nguyên nhân chính dẫn đến những khó khăn, vướng mắc trong công tác quản lý, chỉ đạo và triển khai các hoạt động giáo dục ở cơ sở hiện nay.

“Để tháo gỡ khó khăn trong công tác quản lý giáo dục ở cấp xã, Sở Giáo dục và Đào tạo đã xây dựng kế hoạch điều động, bố trí các phó hiệu trưởng tại những trường có 2 phó hiệu trưởng đến hỗ trợ ngắn hạn tại phòng Văn hóa - Xã hội các xã, phường. Trong đó, một số địa phương như xã Đô Lương và xã Văn Hiến đã thực hiện cử cán bộ biệt phái hỗ trợ công tác quản lý nhà nước về giáo dục.

Cùng với đó, sau khi UBND tỉnh ban hành văn bản giao nhiệm vụ và Sở có hướng dẫn cụ thể, các địa phương đã được yêu cầu chỉ đạo các cơ sở giáo dục rà soát đội ngũ, làm tốt công tác tư tưởng, động viên giáo viên tham gia biệt phái nhằm chia sẻ khó khăn cho ngành. Ngoài ra, ngành giáo dục cũng đang thực hiện điều tiết, cân đối đội ngũ viên chức giữa các cơ sở giáo dục trên toàn tỉnh để bảo đảm hoạt động hiệu quả, tránh lãng phí nguồn nhân lực; đồng thời tiếp tục rà soát, tuyển dụng đủ số biên chế được giao để bổ sung cho những đơn vị còn thiếu giáo viên."

--- Ông Nguyễn Văn Khoa - Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo ----