“Đi giật lùi” trên sóng nước: Nghề mưu sinh lạ ở xứ Nghệ

Xuôi mình theo con nước

Khi thủy triều rút, dải bờ biển từ các xã Diễn Châu, Hải Châu đến phường Cửa Lò hiện ra những bãi cát rộng mênh mông. Trong làn nước lấp loáng ánh sớm, từng nhóm người dân lặng lẽ bước xuống biển, bắt đầu công việc cào ngao quen thuộc.

Nhiều ngư dân tập trung cào ngao ven biển Cửa Lò lúc sáng sớm. Ảnh: Q.A

Dụng cụ của họ chỉ là chiếc cào tre hoặc nhựa dài, đầu gắn lưỡi thép, kèm túi lưới để chứa ngao và một chiếc đai buộc ngang hông. Đơn giản là vậy, nhưng công việc lại đòi hỏi sức bền và kỹ thuật. Người làm phải cúi gập người, hai tay ghì chặt cán cào, dồn lực ấn sâu lưỡi cào xuống lớp cát rồi “đi giật lùi” từng bước để kéo ngao vào lưới.

Người cào ngao phải ghì cào xuống lớp cát, đi giật lùi trên biển. Ảnh: Q.A

Bà Nguyễn Thị Lý (xã Diễn Châu) cho biết, nghề cào ngao đã gắn bó với bà hơn 30 năm. Theo bà, đây là công việc không cần vốn, ai cũng có thể tham gia nên nhiều người tranh thủ lúc nông nhàn ra biển kiếm thêm thu nhập. Tuy nhiên, để có được từng mẻ ngao, người làm phải chịu nhiều vất vả khi dầm mình trong nước, cúi gập người theo từng nhịp sóng.

“Có hôm nước lạnh buốt, sóng đánh liên tục, làm cả buổi mới được ít ngao. Nghề này thu nhập bấp bênh, phụ thuộc hoàn toàn vào con nước và ‘lộc biển’, có ngày được khá nhưng cũng có ngày chỉ được khoảng cân ngao”, bà Lý chia sẻ.

Nghề cào ngao phụ thuộc nhiều vào con sóng. Ảnh: Q.A

Ông Hoàng Văn Hải (phường Cửa Lò) cho biết, trung bình mỗi ngày ông cào được khoảng 6-7kg ngao, bán với giá 30.000-35.000 đồng/kg. Điều khiến ông yên tâm là lượng ngao cào được đều được nhà hàng, thương lái thu mua ngay tại bãi. “Cào được bao nhiêu họ mua hết bấy nhiêu nên cũng phấn khởi. Ngày khá thì được hơn 200.000 đồng, đủ trang trải sinh hoạt. Nghề này tuy vất vả nhưng có đồng ra đồng vào, bám biển vẫn có cái mà sống”, ông Hải chia sẻ.

Những con ngao tươi rói được bắt lên. Ảnh: Q.A

Đặc thù của nghề là phải “chạy theo con nước”. Khi thủy triều rút, từ tờ mờ sáng, người dân đã có mặt trên bãi; đến khi nước dâng hoặc nắng lên cao, họ thu dọn dụng cụ trở về. Nhịp làm việc tuy phụ thuộc thiên nhiên nhưng lại tạo nên một vòng quay quen thuộc, gắn bó với đời sống ven biển.

Thương lái thu mua ngao ngay trên biển, người dân có tiền tươi mỗi ngày. Ảnh: Q.A

Không chỉ người dân địa phương mà nhiều lao động từ nơi khác cũng tìm về các bãi triều để mưu sinh. Họ mang theo cơm nắm, chai nước, bám bãi từ sáng sớm đến tận trưa. Điều kiện làm việc khắc nghiệt: nắng gắt, gió biển, nước lạnh, nhưng ai cũng kiên trì vì đó là nguồn thu nhập chính hoặc phụ của gia đình.

Đồng lòng kéo lưới rùng trên bãi biển

Khác với sự lặng lẽ của nghề cào ngao, kéo lưới rùng ở Cửa Lò lại mang không khí sôi động và đậm tính cộng đồng. Trên bãi biển, vào những ngày trời yên biển lặng, từng tốp người nối dài trên cát, cùng nhau “đi giật lùi” kéo lưới, tạo nên một bức tranh lao động đặc trưng.

Nghề kéo lưới rùng truyền thống trên biển Cửa Lò. Ảnh: Q.A

Để có một mẻ lưới, từ rạng sáng, một nhóm ngư dân chèo thuyền ra biển, thả tấm lưới dài hàng trăm mét theo hình vòng cung. Sau đó, hai đầu dây được đưa vào bờ, nơi các tổ kéo đã sẵn sàng. Từ 10 đến 15 người chia thành hai nhóm, đứng hai bên, tay nắm dây thừng, thân người ngả về phía sau, bước giật lùi theo nhịp sóng. Từng bước chân lùi đều đặn, phối hợp nhịp nhàng để kéo dần tấm lưới từ biển vào bờ.

Ông Lê Văn Dũng, một ngư dân có thâm niên hơn 20 năm kéo lưới rùng tại biển Cửa Lò cho biết: “Nghề này không chỉ cần sức mà cần sự ăn ý. Mọi người phải cùng nhịp, cùng lực thì mới hiệu quả. Chỉ cần lệch một chút là lưới bị xoắn, cá thoát ra ngoài”.

Mỗi mẻ lưới thường kéo dài hơn 2 giờ. Thành quả phụ thuộc vào nhiều yếu tố như con nước, thời tiết, mùa cá. Có những hôm trúng đậm, thu về cả tạ cá, tôm; nhưng cũng có ngày chỉ vài cân.

Từng tốp người chia nhau kéo lưới, đi giật lùi trên biển. Ảnh: Q.A

Theo ông Dũng, thu nhập bình quân mỗi người dao động từ 300.000 - 500.000 đồng/ngày, nhưng không ổn định. Ngày được ngày mất, lấy công làm lãi. Nhưng so với đi biển xa thì nghề này an toàn hơn, phù hợp với người lớn tuổi.

Thực tế, lực lượng tham gia kéo lưới rùng chủ yếu là người cao tuổi hoặc phụ nữ. Lao động trẻ ít gắn bó với nghề do tính chất vất vả và thu nhập không đều. Tuy vậy, với nhiều người, đây không chỉ là kế sinh nhai mà còn là một phần ký ức, là thói quen mỗi sáng bình minh.

Những mẻ lưới kéo về hải sản tươi ngon, được người dân ưa chuộng. Ảnh: Q.A

Bà Trần Thị Hạnh, phường Cửa Lò chia sẻ: “Tôi theo cha mẹ kéo lưới từ nhỏ rồi. Dù cực nhưng vui vì có đông người, cùng làm, cùng chia. Mỗi lần kéo lưới lên, thấy cá nhiều là ai cũng phấn khởi”.

Sau mỗi mẻ lưới, hải sản được bán ngay trên bãi biển, thường theo mớ hoặc rổ, không cân đo cầu kỳ. Người dân và du khách vây quanh chọn mua, tạo nên không khí nhộn nhịp. Chính sự mộc mạc, chân thực ấy đã khiến nghề kéo lưới rùng trở thành một nét hấp dẫn riêng của biển Cửa Lò.

Không chỉ là một phương thức khai thác hải sản, kéo lưới rùng còn thể hiện rõ tinh thần cộng đồng, sự gắn kết giữa những người lao động. Mỗi bước “đi giật lùi” không chỉ là động tác lao động mà còn là nhịp kết nối, là sự chia sẻ giữa những con người cùng bám biển mưu sinh.

Những mẻ cá tươi rói từ những nhịp kéo lưới rùng. Ảnh: Q.A

Từ cào ngao đến kéo lưới rùng, những nghề “đi giật lùi” vẫn âm thầm tồn tại giữa nhịp sống hiện đại. Dẫu vất vả, bấp bênh, đó vẫn là sinh kế quan trọng của nhiều gia đình ven biển xứ Nghệ. Những bước chân lùi trên cát còn mang theo giá trị văn hóa - nơi con người thích nghi với tự nhiên, bền bỉ bám biển và gìn giữ những nghề truyền thống qua nhiều thế hệ.