Lòng hồ Thủy điện Bản Vẽ vẫn ngập ngụa gỗ và rác

Không chỉ gây ô nhiễm môi trường, cản trở giao thông đường thủy, tình trạng này còn tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn, đặt ra yêu cầu cần có giải pháp xử lý ổn định, lâu dài.

Tích tụ sau mưa, lũ

Năm 2025 được xem là một năm thiên tai khắc nghiệt đối với Nghệ An khi liên tiếp chịu ảnh hưởng của nhiều cơn bão lớn như bão số 3, số 5 và số 10. Hoàn lưu sau bão đã gây mưa lớn trên diện rộng, dẫn đến lũ ống, lũ quét tại nhiều địa phương miền núi, đặc biệt là khu vực thượng nguồn sông Nậm Nơn.

Hệ quả để lại sau những trận lũ dữ không chỉ là thiệt hại về người và tài sản mà còn là lượng lớn cây gỗ, củi, tre, nứa và rác thải bị cuốn trôi, tích tụ tại lòng hồ Thủy điện Bản Vẽ, tập trung nhiều nhất ở các xã Nhôn Mai, Hữu Khuông. 

Nhìn từ trên cao, rác thải vẫn còn tràn ngập trên lòng hồ Thủy điện Bản Vẽ. Ảnh: Tiến Đông

Thực tế tại xã Nhôn Mai cho thấy, nhiều đoạn trên sông Nậm Nơn và các nhánh sông phụ bị bao phủ bởi một lớp dày đặc gỗ, củi và rác thải. Từ trên cao nhìn xuống, lòng hồ như bị “bít kín” bởi những mảng gỗ, củi, rác trôi nổi kéo dài hàng km, có nơi phủ kín mặt nước, gây ách tắc cục bộ, có thể ví như những “bãi rác” nổi giữa lòng hồ.

Người dân địa phương cho biết, phần lớn số gỗ, củi này là do các đợt mưa lũ năm 2025 để lại, đến nay vẫn chưa được thu gom, xử lý dứt điểm. Sau thời gian dài ngâm nước, nhiều loại rác hữu cơ bắt đầu phân hủy, bốc mùi hôi thối, gây cảm giác ngột ngạt, ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường sống. 

Rác thải trôi dạt không chỉ ảnh hưởng đến môi trường mà còn ảnh hưởng đến việc di chuyển của người dân trên vùng lòng hồ. Ảnh: Tiến Đông

Rác thải trôi dạt không chỉ ảnh hưởng đến môi trường mà còn ảnh hưởng đến việc di chuyển của người dân trên vùng lòng hồ. Ảnh: Tiến Đông
Không chỉ dừng lại ở ô nhiễm môi trường, tình trạng này còn tác động trực tiếp đến sinh kế của người dân. Trong đó, ảnh hưởng rõ nhất là giao thông đường thủy và môi trường sống. Hoạt động đánh bắt, nuôi trồng thủy sản bị cản trở; việc đi lại bằng thuyền trên sông trở nên khó khăn, tiềm ẩn nhiều nguy hiểm, đặc biệt đối với học sinh và giáo viên tại các điểm trường vùng sâu.

Một số khu vực có lượng củi, gỗ khô tích tụ ven bờ, tiềm ẩn nguy cơ cháy rừng trong mùa nắng nóng. Trong khi đó, phần lớn số gỗ đã bị ngâm nước lâu ngày, mục nát, không còn giá trị kinh tế, gây khó khăn cho việc phân loại và xử lý.

Ông Lê Hồng Thái - Chủ tịch UBND xã Nhôn Mai cho biết, đến nay lượng gỗ, củi và rác thải trên sông Nậm Nơn qua địa bàn vẫn còn rất lớn, gây ách tắc dòng chảy cục bộ, ảnh hưởng đến giao thông đường thủy. Chính quyền địa phương cũng đã đề xuất phương án xử lý triệt để và đang chờ ý kiến của các cấp có thẩm quyền.

Người dân địa phương tận dụng vớt củi trên vùng lòng hồ. Ảnh: Tiến Đông

Ông Tạ Hữu Hùng - Giám đốc Công ty Thủy điện Bản Vẽ cho biết: Sau các đợt lũ lớn năm 2025, khối lượng rác, củi và gỗ trôi về lòng hồ ước tính hơn 20.000m³, bao gồm cả từ thượng nguồn trong nước và từ phía nước bạn Lào. Khối lượng lớn này cho thấy áp lực xử lý không hề nhỏ, vượt quá khả năng giải quyết trong thời gian ngắn. Mặc dù thời gian qua, công ty đã tổ chức đấu thầu, thuê đơn vị có năng lực tiến hành thu gom, xử lý với chi phí lên tới hàng tỷ đồng, song do khối lượng lớn, địa hình phức tạp nên việc xử lý vẫn chưa thể hoàn tất, chưa đảm bảo khơi thông dòng chảy hoàn toàn.

Do khối lượng rác trôi dạt về sau mưa lũ trong năm 2025 là quá lớn, vượt khả năng xử lý thông thường, khiến công tác thu gom gặp nhiều khó khăn. Trước tình hình đó, ngày 26/3/2026, UBND xã Nhôn Mai đã ban hành Văn bản số 151/UBND-KT kiến nghị các cấp, ngành liên quan có phương án xử lý rác thải tại khu vực lòng hồ Thủy điện Bản Vẽ.

Cần cơ chế linh hoạt để xử lý triệt để

Để xử lý vấn đề gỗ, củi, rác trôi dạt về lòng hồ Thủy điện Bản Vẽ, ngay từ đầu tháng 4/2026, thực hiện chỉ đạo của Sở Nông nghiệp và Môi trường, Chi cục Kiểm lâm Nghệ An đã giao cho các Hạt kiểm lâm Tương Dương, Kỳ Sơn theo địa bàn quản lý thực hiện phối hợp với UBND các xã, các chủ rừng, Công ty Thủy điện Bản Vẽ tổ chức kiểm tra hiện trường, xác định vị trí, phạm vi diện tích có gỗ, củi trôi dạt tích tụ; xác định sơ bộ chủng loại, nhóm gỗ, tình trạng và ước lượng khối lượng, qua đó, đề xuất phương án xử lý cụ thể.

Theo Báo cáo số 93/BC-HKL ngày 8/4/2026 của Hạt Kiểm lâm Tương Dương, riêng tại xã Nhôn Mai có 3 khu vực tích tụ lớn với tổng diện tích phủ kín mặt nước khoảng 139 ha; tại xã Hữu Khuông cũng ghi nhận nhiều điểm tập kết củi, gỗ dọc các khe, suối với diện tích khoảng 2,8 ha.

Tại văn bản này, Hạt Kiểm lâm Tương Dương cũng kiến nghị, tình trạng gỗ, củi và rác thải tích tụ dày đặc không chỉ cản trở dòng chảy mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến hệ sinh thái thủy sinh, chất lượng nguồn nước và an toàn giao thông đường thủy. Đây là vấn đề cấp bách cần sớm có giải pháp tổng thể.

Mới đây nhất, sau khi có kết quả kiểm tra, khảo sát, ngày 15/4/2026, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã có Văn bản số 4137/SNNMT-KLKL đề nghị UBND tỉnh xem xét đồng ý chủ trương cho phép thu gom, xử lý rác thải trôi dạt trên lòng hồ Thủy điện Bản Vẽ. Trước mắt giao UBND xã Nhôn Mai tổ chức thu gom, khơi thông các khu vực rác tập trung, ảnh hưởng đến môi trường sống và giao thông đi lại của người dân.

Do lượng rác thải của lòng hồ phân bố trên diện tích rộng, liên quan đến nhiều địa phương, lại tiếp tục phát sinh sau mỗi đợt mưa lũ. Vì vậy, Sở NN&MT đã đề xuất UBND tỉnh lựa chọn đơn vị đủ năng lực chủ trì, phối hợp với chính quyền cấp xã và đơn vị vận hành thủy điện để xây dựng phương án tổng thể, dài hạn, tổ chức thu gom thường xuyên, bảo đảm quản lý, giám sát theo đúng quy định. 

Người dân địa phương tận dụng vớt củi trên vùng lòng hồ. Ảnh: Tiến Đông

Được biết, vào ngày 22/4/2026, UBND tỉnh cũng đã có văn bản giao Sở NN&MT chủ trì phối hợp với các cơ quan liên quan khẩn trương lập phương án tổng thể để xử lý rác thải trôi dạt trên lòng hồ Thủy điện Bản Vẽ; tổ chức lựa chọn đơn vị có đủ năng lực chủ trì, phối hợp với chính quyền địa phương cấp xã, đơn vị vận hành thủy điện, hồ, đập, thực hiện thu gom, xử lý rác thải trôi dạt trên lòng hồ Thủy điện Bản Vẽ đảm bảo kịp thời, đúng quy định pháp luật.

Có thể thấy, việc xử lý gỗ, củi, rác thải trôi dạt tại lòng hồ Thủy điện Bản Vẽ không còn là giải pháp tình thế mà đã trở thành nhiệm vụ mang tính thường xuyên sau mỗi mùa mưa lũ. Trước thực tế đó, cần mạnh dạn áp dụng các giải pháp linh hoạt như cho phép tận thu, xã hội hóa hoạt động thu gom, xử lý nhằm huy động nguồn lực và nâng cao hiệu quả.

Đồng thời, cần thiết lập cơ chế phối hợp liên vùng, đặc biệt với khu vực thượng nguồn giáp biên giới, để kiểm soát từ sớm nguồn rác thải, lâm sản trôi dạt.

Hàng năm, sau mùa mưa lũ, lượng rác đổ về lòng hồ Thủy điện Bản Vẽ rất lớn, rất cần có chủ trương thống nhất để thu gom, xử lý. Ảnh: Tiến Đông

Trong bối cảnh thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, việc xác định rõ trách nhiệm của từng đơn vị liên quan, gắn với cơ chế phối hợp chặt chẽ trong việc xử lý rác thải, củi, gỗ trôi dạt về vùng lòng hồ là yêu cầu cần thiết.

Về lâu dài, cần có giải pháp tổng thể, từ kiểm soát nguồn phát sinh, tổ chức thu gom định kỳ đến xây dựng cơ chế quản lý thống nhất. Việc thiết lập một cơ chế ổn định, bền vững là điều kiện để giải quyết căn cơ tình trạng gỗ, củi trôi dạt tại lòng hồ Thủy điện Bản Vẽ.