Deepfake là công nghệ sử dụng AI để hoán đổi khuôn mặt hoặc làm giả giọng nói của một người trong video hoặc hình ảnh. Công nghệ này đang được tội phạm mạng lợi dụng triệt để thực hiện các cuộc gọi video giả mạo nhằm lừa đảo, chiếm đoạt tài sản.
Công nghệ này đã nhanh chóng trở thành một phần của thế giới số hiện đại, xuất hiện trên mạng xã hội, nền tảng video, quảng cáo và thậm chí trong các chiến dịch lừa đảo tinh vi.
Theo các thống kê gần đây, số lượng nội dung deepfake trực tuyến đã tăng từ khoảng 500.000 trường hợp vào năm 2023 lên gần 8 triệu trường hợp vào năm 2025, tương đương mức tăng trưởng gần 900% mỗi năm.
 |
| Ảnh minh họa. |
Sự phát triển bùng nổ của trí tuệ nhân tạo tạo sinh (Generative AI) giúp việc tạo ra các video, hình ảnh và giọng nói giả ngày càng dễ dàng hơn. Điều này đang đặt ra thách thức lớn đối với cá nhân, doanh nghiệp và các tổ chức trên toàn thế giới.
Không chỉ gây tổn thất hàng triệu USD cho doanh nghiệp, deepfake còn làm suy giảm niềm tin trong môi trường số. Khảo sát cho thấy 63% lãnh đạo an ninh mạng lo ngại AI đang bị lợi dụng để tạo ra các nội dung giả mạo ngày càng tinh vi.
Trong khi đó, hơn một nửa doanh nghiệp tại Mỹ và Anh cho biết đã từng đối mặt với các hình thức lừa đảo liên quan đến deepfake.
Đáng chú ý, nghiên cứu của công ty công nghệ sinh trắc học iProov (Anh) cho thấy chỉ khoảng 0,1% người tham gia khảo sát có thể nhận diện deepfake một cách đáng tin cậy.
Vậy làm thế nào để hạn chế nguy cơ bị đánh lừa bởi những nội dung giả mạo ngày càng chân thực này?
1. Quan sát có ý thức thay vì vội vàng kết luận
Sai lầm phổ biến nhất khi tiếp nhận thông tin trực tuyến là nhanh chóng kết luận rằng nội dung đang xem hoàn toàn thật hoặc hoàn toàn giả.
Theo các chuyên gia, đây là cách tiếp cận tiềm ẩn nhiều rủi ro. Trên thực tế, một nội dung có thể là thật nhưng đã bị chỉnh sửa, bị cắt khỏi ngữ cảnh hoặc chỉ phản ánh một phần sự thật.
Trong thời đại AI, việc đánh giá nội dung theo kiểu "trắng hoặc đen" càng trở nên nguy hiểm bởi các công cụ tạo nội dung hiện nay có thể tạo ra hình ảnh và video rất thuyết phục.
Khi xem một video hoặc hình ảnh trên mạng, người dùng nên tự đặt ra những câu hỏi như nội dung này có thể là thật, giả hoặc chỉ đúng một phần? Nguồn đăng tải có thực sự đáng tin cậy hay không?
Việc duy trì tư duy phản biện và tránh đưa ra các phán đoán vội vàng chính là lớp phòng vệ đầu tiên trước deepfake.
2. Phân tích kỹ các chi tiết bất thường
Một trong những cách hiệu quả nhất để nhận diện nội dung deepfake là dành thời gian quan sát kỹ các chi tiết nhỏ trong hình ảnh hoặc video.
Dù công nghệ AI ngày càng tinh vi, nhiều sản phẩm do AI tạo ra vẫn để lộ những dấu hiệu bất thường mà người dùng có thể phát hiện nếu chú ý quan sát.
Một dấu hiệu phổ biến là sự xuất hiện của các dòng chữ hoặc ký tự vô nghĩa. Các công cụ AI hiện nay vẫn gặp không ít khó khăn trong việc tái tạo văn bản một cách chính xác.
Vì vậy, biển quảng cáo, chữ in trên quần áo, màn hình điện tử hay các vật thể chứa văn bản thường xuất hiện lỗi chính tả, ký tự méo mó hoặc những cụm từ không có ý nghĩa.
Bên cạnh đó, chuyển động phi tự nhiên cũng là dấu hiệu đáng nghi ngờ. Trong các video deepfake, khuôn mặt, ánh mắt hoặc cử động của nhân vật đôi khi không tuân theo quy luật chuyển động thông thường của cơ thể người.
Người xem có thể bắt gặp những biểu hiện như nét mặt thiếu tự nhiên, chuyển động đầu hoặc mắt bất thường, hay các động tác tay chân không đồng bộ với phần còn lại của cơ thể.
Ngoài ra, nhiều video giả mạo còn xuất hiện hiện tượng nhòe hình, méo ảnh hoặc nhiễu điểm ảnh tại một số khu vực nhất định. Các lỗi này có thể chỉ xuất hiện trong thời gian rất ngắn giữa các khung hình, vì vậy người dùng nên giảm tốc độ phát video hoặc xem lại nhiều lần nếu cảm thấy nghi ngờ.
Theo các chuyên gia trong lĩnh vực phát hiện deepfake, những chi tiết thường bộc lộ lỗi rõ nhất bao gồm tóc, tai, răng, đường viền khuôn mặt, bàn tay và các ngón tay. Đây là những bộ phận có cấu trúc phức tạp mà các mô hình AI vẫn chưa thể tái tạo hoàn hảo trong mọi trường hợp.
3. Sử dụng công cụ kỹ thuật để kiểm chứng
Mặc dù khả năng quan sát của con người đóng vai trò quan trọng trong việc nhận diện nội dung giả mạo, thực tế cho thấy các sản phẩm deepfake ngày càng tinh vi, khiến việc phát hiện bằng mắt thường trở nên khó khăn hơn.
Vì vậy, các công cụ hỗ trợ kỹ thuật đang trở thành một phần không thể thiếu trong quá trình xác minh tính xác thực của hình ảnh và video.
Những giải pháp phát hiện deepfake hiện đại có khả năng phân tích nhiều yếu tố mà người dùng thông thường khó nhận biết, bao gồm siêu dữ liệu của tệp, dấu vết chỉnh sửa trong hình ảnh hoặc video, các hình mờ kỹ thuật số vô hình cũng như những bất thường trong cấu trúc dữ liệu.
Thông qua các kỹ thuật phân tích chuyên sâu, các công cụ này có thể phát hiện những dấu hiệu giả mạo tiềm ẩn mà mắt người khó nhận ra.
Trong nhiều trường hợp, khi được cung cấp tệp ảnh hoặc video gốc, các hệ thống phát hiện deepfake có thể xác định nguồn gốc và mức độ can thiệp vào nội dung với độ chính xác cao hơn đáng kể.
Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo rằng không nên phụ thuộc hoàn toàn vào công nghệ. Dù ngày càng tiên tiến, các công cụ phát hiện deepfake vẫn có những hạn chế nhất định và có thể bị qua mặt bởi các kỹ thuật giả mạo mới.
Do đó, hiệu quả cao nhất chỉ đạt được khi các giải pháp công nghệ được kết hợp với khả năng quan sát, tư duy phản biện và thói quen kiểm chứng thông tin của người dùng.
Deepfake cần được xem là một hình thức lừa đảo mới
Các chuyên gia cho rằng doanh nghiệp và cá nhân không chỉ cần học cách phát hiện deepfake mà còn phải xây dựng quy trình ứng phó phù hợp.
Đối với doanh nghiệp, việc đào tạo nhân viên nhận biết dấu hiệu bất thường, xác minh thông tin qua nhiều kênh độc lập và xây dựng quy trình kiểm tra trước khi thực hiện các giao dịch quan trọng là điều cần thiết.
Không có phương pháp nào đủ hiệu quả nếu sử dụng riêng lẻ. Quan sát có ý thức, phân tích chi tiết và sử dụng công cụ kỹ thuật cần được kết hợp đồng thời để nâng cao khả năng phát hiện nội dung giả mạo.
Trong kỷ nguyên AI, nguyên tắc "thấy là tin" đang dần mất đi giá trị. Thay vào đó, người dùng cần hình thành thói quen kiểm chứng thông tin trước khi tin tưởng hoặc đưa ra quyết định.
Chỉ khi xây dựng được những lớp phòng vệ chủ động như vậy, chúng ta mới có thể giảm thiểu rủi ro trước làn sóng deepfake ngày càng tinh vi và khó nhận biết.
Thông tin bạn đọc
Đóng Lưu thông tin