Làm thế nào để không bị trí tuệ nhân tạo thay thế trong công việc?

Meta, Nike, Intuit hay UPS chỉ là một số trong nhiều doanh nghiệp gần đây công bố các đợt cắt giảm nhân sự, trong đó AI thường được nhắc đến như một trong những nguyên nhân chính.

Theo một báo cáo của Goldman Sachs, một trong những tập đoàn ngân hàng đầu tư và dịch vụ tài chính lớn nhất thế giới, AI đã làm giảm tốc độ tăng trưởng việc làm tại Mỹ khoảng 16.000 vị trí mỗi tháng trong năm qua. 

Ảnh minh họa.

Những người lao động làm việc trí thức đang đối mặt với áp lực lớn nhất. Lý do là sản phẩm lao động của họ, từ xử lý dữ liệu, phân tích thông tin đến lập trình hay kế toán lại chính là những nhiệm vụ mà AI có thể thực hiện nhanh chóng và liên tục.

David Shrier, Giáo sư về Trí tuệ nhân tạo và Đổi mới tại Đại học Imperial College London (Anh), nhận định rằng nhiều ngành nghề từng được xem là lựa chọn nghề nghiệp lý tưởng như kỹ sư phần mềm, chuyên gia tài chính, kế toán hay luật sư đang trở nên dễ bị tổn thương hơn trước làn sóng tự động hóa bằng AI.

Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa con người sẽ hoàn toàn bị thay thế. Các chuyên gia cho rằng người lao động vẫn có thể chủ động thích nghi và nâng cao giá trị của mình trong thời đại AI.

Hiểu rõ công việc của chính mình
Bước đầu tiên để bảo vệ sự nghiệp là đánh giá lại công việc đang đảm nhiệm. Theo Oded Nov, Giáo sư Quản lý Công nghệ tại Đại học New York (Mỹ), mỗi công việc thực chất là tập hợp của nhiều nhiệm vụ khác nhau được thực hiện lặp đi lặp lại mỗi ngày.

Người lao động cần xác định những phần việc nào mang tính quy trình, lặp lại và dựa trên các quy tắc cố định. Đây thường là những nhiệm vụ dễ bị tự động hóa nhất, chẳng hạn như xử lý báo cáo, nhập liệu, tổng hợp thông tin hoặc chuyển đổi dữ liệu từ định dạng này sang định dạng khác.

Càng dễ dự đoán, công việc càng có nguy cơ bị AI thay thế. Theo Matthew Prince, CEO của Cloudflare, một trong những doanh nghiệp cung cấp hạ tầng Internet hàng đầu thế giới, công ty đã cắt giảm khoảng 20% nhân sự, chủ yếu ở các vị trí quản lý trung gian, kiểm toán, vận hành và tuân thủ quy định.

Theo ông, AI không tập trung thay thế những người trực tiếp tạo ra sản phẩm hay bán hàng, mà chủ yếu tác động đến những vị trí có nhiệm vụ đo lường, kiểm tra và giám sát quy trình.

Trong khi đó, nhiều lĩnh vực như y tế, khách sạn, dịch vụ chăm sóc hay các ngành nghề kỹ thuật đòi hỏi thao tác thực tế vẫn cần sự hiện diện trực tiếp của con người. Các chuyên gia nhận định robot còn cần nhiều năm nữa mới có thể thay thế hoàn toàn những công việc này.

Tập trung vào những kỹ năng AI khó thay thế
Sau khi xác định những nhiệm vụ có nguy cơ bị tự động hóa, bước tiếp theo là đầu tư vào các kỹ năng mà AI khó có thể sao chép.

Theo các chuyên gia, AI hiện vẫn còn hạn chế trong việc xử lý những tình huống đòi hỏi khả năng thấu hiểu cảm xúc, xây dựng mối quan hệ hoặc nhận biết các yếu tố xã hội phức tạp trong môi trường làm việc.

Những kỹ năng như giao tiếp, lãnh đạo, đàm phán, xây dựng lòng tin hay làm việc nhóm vẫn là lợi thế lớn của con người. 

Thay vì xem AI là mối đe dọa, các chuyên gia khuyến nghị người lao động nên coi đây là một công cụ hỗ trợ. Ảnh: Internet.

David Shrier cho rằng, AI có thể hỗ trợ phát triển ý tưởng rất hiệu quả nhưng chưa thực sự giỏi trong việc tạo ra những ý tưởng mang tính đột phá. Con người vẫn là nhân tố đóng vai trò định hướng và quyết định giá trị của các sáng kiến mới.

Đó là lý do những người làm công việc liên quan đến bán hàng, chăm sóc khách hàng hoặc quản lý đội nhóm nên tiếp tục đầu tư vào các kỹ năng mềm. Trong những giao dịch có giá trị lớn, khách hàng thường vẫn muốn làm việc với con người thay vì hoàn toàn dựa vào máy móc.

Học cách làm việc cùng AI
Thay vì xem AI là mối đe dọa, các chuyên gia khuyến nghị người lao động nên coi đây là một công cụ hỗ trợ.

Giống như Internet từng thay đổi cách con người làm việc, AI được dự báo sẽ trở thành một phần không thể thiếu trong môi trường lao động tương lai. Vì vậy, việc hiểu và sử dụng thành thạo các công cụ AI sẽ giúp nâng cao năng suất cũng như khả năng cạnh tranh của mỗi cá nhân.

Người lao động có thể bắt đầu bằng cách thử nghiệm các chatbot AI, tìm hiểu cách chúng hỗ trợ công việc hằng ngày hoặc khám phá những nền tảng giúp xây dựng ứng dụng, website mà không cần nhiều kiến thức lập trình.

Đặc biệt, các chuyên gia cho rằng tiềm năng lớn nhất không nằm ở chatbot mà ở các tác nhân AI (AI Agent), những chương trình có khả năng tự động thực hiện nhiệm vụ, đưa ra quyết định và phối hợp nhiều công việc khác nhau.

Việc học cách xây dựng và khai thác các công cụ này có thể mở ra nhiều cơ hội nghề nghiệp mới trong tương lai.

Theo David Shrier, đây có thể là thời điểm thuận lợi nhất để khởi nghiệp, bởi chỉ với một ý tưởng và các công cụ AI phù hợp, một cá nhân hoàn toàn có thể tạo ra những sản phẩm công nghệ có giá trị.

Con người vẫn giữ vai trò quan trọng
Mặc dù AI đang thay đổi nhiều ngành nghề, các chuyên gia cho rằng con người vẫn sẽ giữ vai trò không thể thiếu trong môi trường làm việc.

Ngay cả trong lĩnh vực lập trình, nơi AI đang thể hiện khả năng vượt trội thì con người vẫn cần tham gia giám sát, kiểm tra và đánh giá chất lượng đầu ra. Nhiều doanh nghiệp công nghệ hiện nay sử dụng AI để hỗ trợ viết mã, nhưng quyết định cuối cùng vẫn thuộc về các kỹ sư.

Theo Oded Nov, Giáo sư Quản lý Công nghệ tại Đại học New York (Mỹ), trong kịch bản tích cực nhất, AI sẽ đảm nhận những công việc lặp lại và nhàm chán, trong khi con người tập trung vào các nhiệm vụ mang tính sáng tạo, chiến lược và có giá trị cao hơn.

Lịch sử cho thấy mỗi cuộc cách mạng công nghệ đều khiến một số công việc biến mất nhưng đồng thời tạo ra những nghề nghiệp hoàn toàn mới. AI nhiều khả năng cũng sẽ đi theo quy luật đó. Vì vậy, thay vì lo lắng bị thay thế, người lao động cần chủ động học hỏi, thích nghi và tận dụng công nghệ để nâng cao năng lực của mình trong kỷ nguyên AI./.