Nghệ An: Nắng hạn gay gắt, hồ đập cạn kiệt, hàng nghìn ha lúa hè thu thiếu nước

Tập trung cứu hạn cho lúa

Những ngày cuối tháng 6, có mặt tại nhiều cánh đồng lúa hè thu ở các xã Đại Đồng, Hoa Quân, Hưng Nguyên Nam... cảm nhận rõ những tác động khốc liệt của nắng hạn kéo dài. Trên những thửa ruộng vốn xanh mướt, nay xuất hiện dày đặc các vết nứt nẻ, mặt ruộng khô trắng, nhiều diện tích lúa sinh trưởng chậm, héo rũ, thậm chí đứng trước nguy cơ mất trắng nếu hạn hán tiếp tục diễn biến phức tạp.

Một trong những cánh đồng lúa hè thu trên địa bàn Nghệ An đang khô hạn. Ảnh: XH

Không chỉ đồng ruộng, hệ thống thủy lợi nhỏ trên địa bàn cũng chịu ảnh hưởng nặng nề. Nhiều hồ, đập trơ đáy, kênh mương cạn dòng, khiến không ít trạm bơm buộc phải “ngừng hoạt động, do không còn nguồn nước để vận hành. Sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là lúa hè thu, vốn phụ thuộc rất lớn vào nguồn nước tưới, đang đối mặt với thách thức chưa từng có trong nhiều năm trở lại đây.

Gia đình bà Nguyễn Thị Lương, trú tại thôn 7A, xã Đại Đồng, gieo cấy 2,5 sào lúa trong vụ hè thu năm nay. Toàn bộ diện tích ruộng của gia đình phụ thuộc vào nguồn nước từ đập Đất Đỏ. Tuy nhiên, hơn nửa tháng qua, mực nước trong đập đã cạn kiệt hoàn toàn. “Ruộng khô nứt nẻ, lúa không thể bén rễ, phát triển. Nếu nắng nóng còn kéo dài, nguy cơ mất trắng là rất rõ”, bà Lương lo lắng.

Ông Võ Phúc Hồng - thôn trưởng thôn 7A, xã Đại Đồng trước diện tích lúa đang bị khô hạn. Ản: XH

Theo ông Võ Phúc Hùng, Thôn trưởng thôn 7A, toàn xóm gieo cấy khoảng 35 ha lúa vụ hè thu, trong đó gần 5 ha phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn nước hồ, đập nhỏ. Khi các hồ đập cạn nước, những diện tích này lập tức rơi vào tình trạng thiếu nước nghiêm trọng, đặc biệt trong thời điểm nắng nóng gay gắt như hiện nay.

Không chỉ người dân, các đơn vị dịch vụ thủy lợi cũng đang “gồng mình” chống hạn. Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp Thanh Phong (sau sáp nhập thuộc xã Đại Đồng) hiện được giao quản lý, vận hành 5 trạm bơm, phục vụ tưới cho hơn 323 ha lúa. Tuy nhiên, do nắng hạn kéo dài, mực nước tại các hói, kênh dẫn suy giảm mạnh, khiến nhiều trạm bơm chỉ có thể hoạt động cầm chừng.

Ruộng nứt toác do lâu ngày không có nước tưới ở xã Đại Đồng. Ảnh: XH

Ông Phan Văn Tỵ, Giám đốc Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp Thanh Phong cho biết, 2 trạm bơm Cầu Làng và Làng Rọng đảm nhận nhiệm vụ tưới cho diện tích khá lớn nhưng nguồn nước cấp hiện rất hạn chế. Trung bình 2-3 ngày mới có nước để bơm, mỗi lần chỉ vận hành khoảng 30 phút, không thể đáp ứng nhu cầu tưới trong cao điểm nắng nóng. Hậu quả là hàng chục ha lúa rơi vào tình trạng khô hạn kéo dài, nguy cơ ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất cuối vụ.

Ông Tỵ cho biết thêm, các trạm bơm Bàu Trạng và Động Choi sau hàng chục năm sử dụng đã xuống cấp nghiêm trọng. Thiết bị cũ khiến mức tiêu hao điện năng lớn, hiệu quả tưới thấp, đẩy chi phí vận hành lên cao. Trước thực trạng đó, năm nay hợp tác xã đã phải đầu tư gần 70 triệu đồng để sửa chữa, nâng cấp, chủ yếu tập trung cho hai trạm bơm này. Tính từ đầu năm đến nay, chi phí tiền điện vận hành trạm bơm đã lên tới 423 triệu đồng, tăng khoảng 120 triệu đồng so với cùng kỳ năm trước, gây áp lực lớn cho đơn vị và người dân.

Nhiều hồ đập nhỏ trên địa bàn Nghệ An đang khô cạn nước. Ảnh: XH

Theo thống kê của UBND xã Đại Đồng, vụ hè thu năm nay toàn xã gieo cấy khoảng 1.316 ha lúa, hiện có trên 140 ha thiếu nước tưới. Nguyên nhân chủ yếu là do nhiều hồ đập đã cạn kiệt, trong khi 4 trạm bơm trên địa bàn không đủ điều kiện nguồn nước để vận hành thường xuyên.

Ông Trần Thanh Nga, Chủ tịch UBND xã Đại Đồng cho biết, địa phương đã chỉ đạo các bộ phận chuyên môn bám sát cơ sở, khẩn trương rà soát, sửa chữa các trạm bơm, tận dụng tối đa nguồn nước còn lại để “cứu lúa”. Tuy nhiên, do nhiều công trình đã xuống cấp, thiếu kinh phí nâng cấp nên việc khắc phục gặp không ít khó khăn. Nếu nắng nóng tiếp tục kéo dài, nguy cơ thiệt hại là rất lớn.

Xã Đại Đồng nỗ lực bơm hút nước cứu lúa. Ảnh: XH

Tại xã Kim Liên, tình trạng thiếu nước tưới cũng từng xảy ra trên diện rộng. Ông Thái Thế Kiên, Trưởng phòng Kinh tế xã Kim Liên, cho biết vụ hè thu năm nay địa phương gieo cấy gần 2.000 ha lúa. Thời điểm đầu tháng 6, có khoảng 400 ha lúa thiếu nước do các trạm bơm dọc sông Lam tạm ngừng hoạt động. Sau khi xã kịp thời kiến nghị với ngành thủy lợi, các trạm bơm được vận hành trở lại, đến nay cơ bản đã đảm bảo nước tưới cho lúa.

Đồng bộ giải pháp ứng phó nắng hạn cho lúa

Theo ông Nguyễn Tiến Đức, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, từ tháng 5 và tháng 6 này, toàn tỉnh có hơn 1.281 ha lúa hè thu thiếu nước tưới, tập trung ở các địa phương như Kim Liên, Hưng Nguyên, Lam Thành, Đại Đồng, Yên Hòa, Nga My, Nghĩa Hành… Nguyên nhân chủ yếu do nắng nóng kéo dài, nguồn nước tại sông, hói, hồ đập suy giảm mạnh, trong khi lúa đang ở giai đoạn cần nhiều nước.

Sông Lam nơi cung cấp nguồn nước tưới cho hàng nghìn ha đất sản xuất thuộc các xã vùng ven. Ảnh: XH

Trước thực trạng trên, ngành nông nghiệp đã đề xuất nhiều giải pháp cấp bách nhằm “cứu lúa” hè thu, hạn chế thấp nhất thiệt hại cho người dân. Đối với các trạm bơm trên địa bàn xã Kim Liên, cần bố trí lực lượng trực thường xuyên, xây dựng lịch bơm cụ thể theo từng xóm, đồng thời chủ động điều tiết nguồn nước từ Bara Nam Đàn. Việc phân vùng bơm hợp lý giữa các trạm bơm và các xí nghiệp thủy lợi sẽ giúp sử dụng hiệu quả nguồn nước còn lại, tránh tình trạng chồng chéo hoặc lãng phí.

Tại xã Hưng Nguyên Nam, giải pháp trọng tâm vẫn là điều tiết nước từ Bara Nam Đàn kết hợp phân vùng bơm giữa các trạm, bảo đảm ưu tiên cấp nước cho những diện tích lúa đang trong giai đoạn sinh trưởng quan trọng. Việc phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền địa phương, hợp tác xã dịch vụ nông nghiệp và các đơn vị thủy lợi được xác định là yếu tố then chốt để ứng phó với hạn hán.

Mực nước tại một số trạm bơm của xã Đại Đồng xuống thấp, khiến trạm bơm chỉ hoạt động 30 phút/lần. Ảnh: XH

Đối với xã Lam Thành, Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật đề nghị bổ sung nguồn nước từ kênh Lê Xuân Đào, đồng thời xem xét hỗ trợ thêm kinh phí để bơm dầu chống hạn, giúp duy trì hoạt động của các trạm bơm dã chiến trong thời gian cao điểm nắng nóng.

Riêng tại các xã Nga My, Yên Hòa và Nghĩa Hành, giải pháp được đưa ra là tập trung nạo vét, tu sửa hệ thống kênh mương nội đồng nhằm giảm thất thoát nước. Một số khu vực thiếu nước nghiêm trọng cần tính toán chuyển đổi sang cây trồng cạn phù hợp. Với khu vực đập Đồng Cạn, cần sử dụng bơm phụ trợ từ đập Khe Săn, kết hợp áp dụng các biện pháp tưới tiết kiệm, be bờ giữ nước, nhằm bảo vệ diện tích lúa còn khả năng phục hồi trong điều kiện hạn hán kéo dài.

Trước diễn biến thời tiết ngày càng cực đoan, nắng nóng sẽ tiếp tục kéo dài, đe dọa đến hàng nghìn ha lúa hè thu trên địa bàn Nghệ An. Việc chủ động điều tiết nguồn nước, nâng cấp hệ thống thủy lợi, trạm bơm và áp dụng các giải pháp chống hạn hiệu quả là yêu cầu cấp thiết. Khi hệ thống thủy lợi được đảm bảo việc tưới tiêu, sản xuất lúa hè thu mới có thể hạn chế thấp nhất thiệt hại, bảo đảm an ninh lương thực và sinh kế lâu dài./.