Mỹ và Iran đạt thoả thuận hoà bình lịch sử, khai thông eo biển Hormuz

Toàn cảnh Quảng trường Enghelab ở Thủ đô Tehran (Iran) ngày 14/6. Ảnh: AFP

Đóng vai trò trung gian hòa giải, Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif đã thông báo trên nền tảng X rằng thỏa thuận hòa bình "đã đạt được" và một lễ ký kết chính thức sẽ diễn ra vào ngày 19/6 tới đây tại Thụy Sĩ. Ông cũng gửi lời cảm ơn đến lãnh đạo các nước Qatar, Saudi Arabia và Thổ Nhĩ Kỳ vì đã hỗ trợ nỗ lực ngoại giao này.

Chấm dứt chiến sự trên mọi mặt trận

Ngay sau thông báo từ Pakistan, cả Washington và Tehran đều nhanh chóng lên tiếng xác nhận.

Đúng vào ngày sinh nhật lần thứ 80 của mình (ngày 14/6 theo giờ Mỹ), Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố: "Thỏa thuận với Cộng hòa Hồi giáo Iran nay đã hoàn tất".

Cùng lúc, truyền hình nhà nước Iran dẫn lời Thứ trưởng Ngoại giao nước này, ông Kazem Gharibabadi khẳng định: "Việc chấm dứt chiến tranh ngay lập tức và vĩnh viễn đã được tuyên bố trên tất cả các mặt trận, bao gồm cả Lebanon".

Đây là một bước tiến mang tính bước ngoặt, bởi trước đó Tehran luôn kiên quyết yêu cầu bất kỳ thỏa thuận ngừng bắn nào cũng phải bao gồm cả cuộc xung đột song song tại Lebanon – nơi quân đội Israel đang tiến hành chiến dịch quân sự chống lại phong trào Hezbollah.

Khai thông eo biển Hormuz và "nút thắt" kinh tế toàn cầu

Cuộc chiến bùng phát từ cuối tháng 2/2026, bắt nguồn từ các cuộc không kích của Mỹ và Israel nhằm vào Iran. Tehran sau đó đáp trả bằng cách tấn công Israel và các đồng minh của Mỹ, đồng thời phong tỏa eo biển Hormuz. Để trả đũa, Washington cũng tiến hành phong tỏa các cảng biển của Iran.

Việc eo biển Hormuz bị ách tắc đã gây ra hệ lụy kinh tế nghiêm trọng trên quy mô toàn cầu: giá khí đốt tăng vọt, đẩy lạm phát lên cao tại Mỹ và nhiều quốc gia, đồng thời làm đứt gãy chuỗi cung ứng các mặt hàng thiết yếu như phân bón phục vụ sản xuất nông nghiệp.

Với thỏa thuận vừa đạt được, nút thắt kinh tế này đã được tháo gỡ. Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố: "Tôi chính thức ủy quyền mở cửa lưu thông tự do qua eo biển Hormuz, và đồng thời, ủy quyền dỡ bỏ ngay lập tức lệnh phong tỏa của Hải quân Mỹ. Tàu bè trên toàn thế giới, hãy khởi động máy. Hãy để dòng dầu tiếp tục chảy!".

Trả lời phỏng vấn Fox News, Phó Tổng thống Mỹ J.D. Vance nhấn mạnh thỏa thuận này sẽ giúp "hạ nhiệt chi phí năng lượng không chỉ trong hiện tại mà còn về lâu dài", đồng thời tạo ra động lực thịnh vượng mới cho khu vực Trung Đông. Ông Vance cũng cho biết ông dự kiến sẽ tham dự lễ ký kết tại Geneva (Thụy Sĩ), và không loại trừ khả năng Tổng thống Trump cũng sẽ đích thân có mặt.

Người dân tập trung tại hiện trường tòa nhà trúng không kích của quân đội Israel ở khu vực ngoại ô phía Nam Thủ đô Beirut (Lebanon), ngày 14/6. Ảnh: AFP

Vượt qua "sóng gió" phút chót và những vấn đề còn để ngỏ

Chỉ vài giờ trước khi thông báo được phát đi, Tehran từng thề sẽ trả đũa một cuộc không kích của Israel nhằm vào phong trào Hezbollah ở ngoại ô thủ đô Beirut (Lebanon).

Theo truyền thông Mỹ, Tổng thống Trump đã tỏ ra vô cùng tức giận và đổ lỗi cho Israel vì hành động quân sự này. Trong một cuộc phỏng vấn qua điện thoại với trang tin Axios, ông Trump đã bày tỏ sự bức xúc gay gắt đối với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu vì nguy cơ làm trì hoãn thỏa thuận.

Dù các bên đã đồng ý ngừng bắn, chi tiết cụ thể của bản thỏa thuận hiện vẫn chưa được công bố đầy đủ, trong bối cảnh cả Washington và Tehran đều đang nỗ lực chứng minh mình ở thế thượng phong.

Vẫn còn nhiều "điểm nghẽn" lớn chưa rõ hướng giải quyết, điển hình là quyền kiểm soát eo biển Hormuz - nơi Iran kiên quyết muốn duy trì tầm ảnh hưởng, trong khi Mỹ liên tục bác bỏ. Bên cạnh đó là số phận chương trình hạt nhân của Iran, đặc biệt là kho dự trữ urani làm giàu cao mà phía Mỹ cho là đã bị vùi lấp sau các cuộc không kích. Hôm 13/6, Tổng thống Trump từng tuyên bố Mỹ sẽ tiến hành thu gom, pha loãng và tiêu hủy số "bụi hạt nhân" này.